Menntabyltingu - núna!

Ég var að hlusta á meirihluta fyrirlestrana á þessum merkilega viðburði, TEDX í London. Ken Robinson er þarna í lykilhlutverki og hefur inngangs- og útgangs erindi. Inngangurinn hans er reyndar að mestu endurunnið efni, en útgangurinn er nokkuð magnaður. Grunntónninn í þessum erindum er að auka hlut sköpunar í menntun, draga úr samræmingu, draga úr prófum, einstaklingsbundið nám.... Ken er með nýja skilgreiningu á 'Back to Basics' sem gengur ekki út á að auka stærðfræðikennslu eða lestrarnám heldur að leggja fyrst og fremst áherslu á grunn menntunar sem er samband kennara og nemenda - allt námsefni, próf, hús o.s.frv. eru aukafarangur. Ég fíla þessa pælingu hans mjög, og held að mjög stór hluti af því sem starf kennara felur í sér í dag fjarlægi okkur frá þessu grunnsambandi - þó að vitaskuld sé það aðalatriðið og það sem gerir kennarastarfið að besta starfi í heimi.s

Fyrst hlustaði ég á Jude Kelly sem fjallar um hlutverki menningarstofnanna í menntun. Hún rekur hvernig baráttukonur fyrir því að menning sé aðgengileg öllum hafi markað sögu Bretlands og er það mjög fróðlegt og flott hvernig hún setur sig í samhengi við þessa sögu. Hún höfðar til áhorfenda sem frumkvöðla og telur að henni sé mögulegt að breyta og útvíkka hlutverk listamiðstöðvarinnar sem hún stýrir vegna þess hvernig þessir forverar hennar hafa staðið sig. Eitt af því sem menntabyltingin felur í sér er barátta fyrir félagslegu réttlæti í aðgangi að menntun og menningu - menntun sem varðar veginn til réttlátara samfélags og jafnara í stað þess að festa núverandi valdakerfi enn betur í sessi. Annað er að menntun felst í samstarfi allra í hverju samfélagi og að söfn og aðrar slíkar stofnanir eigi að miða að menntun barna og ungmenna í mun ríkari mæli en raunin er núna.

Svo kíkti ég á Nick Stanhope, sem er maðurinn á bakvið snilldarverkefnið Historypin. Mér finnst það reyndar ótrúlega dónalegt hvernig hann byrjar fyrirlesturinn, en fyrirgef það þegar maður kemst inn í hvað verkefnið hans gengur út á. Algjör brilljans. Þetta gengur sem sagt út á það að á interaktívu korti á netinu getur fólk sett inn myndir og myndskeið tengd ákveðnum stöðum. Þannig verður sagan lifandi í kortinu, tímavídd og persónuleika er bætt við og þarna er á ferðinni fyrirbæri sem verður hreinræktuð sköpun veraldarinnar. Ég velti fyrir mér hvaða brjálæðislegu möguleikar eru í þessu fyrir sögukennslu og landafræði, menningarlegan skilning o.s.frv. Þessi gaur er að ná í ákveðinn kjarna þess sem internetið er og er að verða. Ég sá að það er lítið komið inn frá Íslandi en það á eflaust eftir að aukast - nú er ég búinn að deila þessu á Facebook og ég er þegar farinn að sjá viðbrögð við því....

Annar álíka snillingur er Scott Snibbe en kjarninn í hans verki er samstarf hans við Björk um Biophiliu, sem ég hafði ekki hugmynd um þegar ég horfði á fyrirlesturinn. Þetta prójekt sannfærir mig um það sem ég hafði ákveðin grun um að í raun sé Björk einn merkasti hugsuður íslenskur í samtímanum - og þessi samruni tónlistarpælinga, vísinda og nýtingu á nýjum möguleikum í tölvutækni þá verður þetta að teljast algjörlega osomm. Hann fjallar ekki um samstarf Bjarkar við skóla og börn í Reykjavík í vetur en án alls vafa verður að telja að í þessu felist ótrúlegir möguleikar.

Síðasta erindið sem ég ætla að nefna hér er Adam Roberts - og er það dæmi um það að þessi viðburður er áhugaverður fyrir það að nokkrir af málshefjendum eru kornungir. Lykilboðskapur hans er mikilvægi þess að viðhalda gagnrýninni spurn barna og að skólamenntun einkennist um of af því að drepa þessi fyrirbæri niður með ofuráherslu á hlýðni og að allir feti sömu braut með tilheyrandi einsleitni í hugsun og hegðun. Hann hefur verið í pólítískri baráttu ungs fólks og tekið þátt í margskonar félagsstarfi og verið studdur til gagnrýni heima fyrir og í skóla, en bendir á að þetta hafi verið hans mikla lán sem margir aðrir njóti ekki. Engin spurning er að þetta er mikilvæg ábending og við sem erum að bauka í að koma á aukinni áherslu á heimspeki í skólum hljótum að taka undir hvert orð í máli hans.

Ken Robinson er svo með útgangsfyrirlestur þar sem aðalboðskapur hans er að margt af því sem hefur tilheyrt jaðar og framsækinni menntastefnu eigi að stefna inn í miðjuna. Lærdómar sem draga má af pælingum hjá þessu fólki er
-meira opið frjálst og skapand starf
-meira af heimspeki og gagnrýninni umræðu (og hluti af því þjálfun í að koma fram og hald svona TED fyrilestra :-)
-aukið og frjálsaara aðgengi að upplýsingatækni
-aukið samstarf við ýmsa aðila í nærumhverfi skóla

... ég held að í þeirri deiglu sem fylgir upptöku nýrra laga og námskráa þurfum við skólafólk að leggja eyrun við allt gott af þessu tagi á alnetinu og vona að þetta verði ykkur til gleðiauka og andlegrar næringar....

dans dans dans og blogg blogg blogg

Ætla hér að skeyta saman smá pælingum um tvo kannski fremur ólíka hluti, en þeir tengjast samt saman á tvennan hátt og það sniðmengi er staður sem ég heillast af: annars vegar er um að ræða sköpun og hins vegar er um að ræða e.k. lágmenningu eða eitthvað sem á einhvern hátt er litið á sem menningarsnautt og allavega örugglega ekki menntandi. Þetta tengist þannig ekki skólamálum per se, en alveg án alls vafa menntun að mínu mati.

Fyrst að veruleikasjónvarpskeppnisþættinum Dans, dans, dans á RÚV. Þetta þykja mér frábærir þættir, fjölbreyttir kraftmiklir og skemmtilegir. Ég hef einhvers staðar annars staðar sagt að mér fyndist að dans ætti að vera mikilvæg grein í skólum og þessir þættir staðfesta mig í þeirri trú, og að auki finnst mér alveg ótrúlega magnað að sjá hvað flóra dansara er fjölbreytt og mögnuð hjá okkur á Íslandi. Mér finnst svo allt hip hop og nútímadans mun áhugaverðari en samkvæmisdans og fannst Þyrí og Rebel sem unnu nítjánda nóvember algjörlega mögnuð - og það sakaði ekki að yfir báðum atriðunum var svona einhver djúsí fantasíublær. Í þessum þáttum finnst mér vera unnið á skemmtilegan hátt með raunveruleikaþáttaformið og tekst að sneiða hjá ýmsum af þeim gildrum sem svona þættir detta í. Svo finnst mér þetta margfalt fjölbreytilegra og metnaðarfyllra heldur en nokkur söng eða söngvakeppni hefur náð að verða - en þar finnst mér oft allt sökkva í einhverja deprímerandi meinstrím súpu. Fjölskyldan sameinast og maður fær fiðring í lappirnar til að stökkva út á stofugólf og fetta sig og bretta....

Amanda Palmer er merkileg tónlistarkona og flottur bloggari. Hún er ein af fulltrúum þess eþos sem ég hef í yfirskriftinni hér: hrá og hress. Hún bloggaði nýlega um blogg og er það mjög skemmtileg lesning, hún spjallar um kvöldmatarboð hjá höfundi Game of Thrones og fer vítt og breitt yfir sviðið, og þá aðallega í pælingunni um blogg, og raunar tvít (f. Twitter) sem tjáningarform og nær að slá ákveðin tón og gera grein fyrir þessu tjáningarformi sem er svona eins konar pönk, en er líka á milli þess að vera opinbert og einka og er eitthvað nýtt og öðruvísi, felur í sér einhverja nánd og er ótrúlega spennandi. Hún segir þetta líka þannig að ég finn mig í að halda þessu áfram og halda mig við þennan stíl, og láta villur sem ég sé í gömlum bloggum ekki slá mig út af laginu. Ég hef líka verið í einhverjum svona gír með að pæla í að það sé óviðeigandi að vera að blogga þegar maður er á kafi í vinnu, en ég hef aldrei verið í vandræðum með að lesa bækur eða gera allan fjandann annann þó ég sé á kafi í verkefnum og raunar má líta svo á að maður sé að taka til í hausnum og setja hugsun sína í form í blogginu, og svo kannski slær maður einhvern tón sem öðrum líkar. Þetta tjáningarform er ekki það sama og greinarskrif eða skáldsagnaskrif eða hvað annað, þetta er bara nýtt og öðruvísi og þar með vitaskuld álitið ómerkilegra. Það er svo synd að bloggið hafi líka fengið á sig stimpil fyrir að vera vettvangur einhverra svartagallsrausara, en eina ráðið við því er að fleiri sólskinsglaðir hráir og hressir bloggarar taki sig til og láti vaða.

Bloggum svo og dönsum og bloggum og dönsum og tvítum um allt saman ....

Tvö kvöld

Þar eð ég nenni ekki alveg strax að fara að fara yfir eitthvað af bunkunum mínum hérna þá ætla ég aðeins að þjálfa bloggvöðvanan. Ég hef reyndar verið að spá í hvort það mætti líta svo á að ásamt með hollri fæðu, hreyfingu sé bloggun eitthvað sem maður ætti að hressa sig við með daglega, þó ekki væri nema 10-15 mínútur á dag. Það er svo gaman ef einhver les en aukatriði.

Í nóvember var ég instrúmental í að hóa nokkrum kennurum saman til að pæla í ólíkum málum. Fyrra dæmið var kvöldstund með Þorsteini Mar, rithöfundi og dýflissumeistara,   þar sem hann sagði frá möguleikum á notkun spunaspila í kennslu, almennar pælingar í kringum það og reynslu sína af þessu. Við vorum fá mætt en kynning Þorsteins var frábær og opnaði upp fyrir mér þennan dásamlega undarlega heim og sé ég í þessu fjölmarga möguleika. Bæði tel ég að notkun á spilum af þessu tagi í kennslu og tómstundastarfi beint sé mjög spennandi og vannýtt, og svo held ég að leikvæðing (gamifying) margra kennsluaðferða og hópvinnumódela sé spennandi og vaxandi svið. Ég var einmitt rétt í þessu að ræða við samkennara minn sem sagði mér frá því að hann notaði uppsetningu á spurningakeppni til að rifja upp goðafræði í íslensku - ekki held ég það væri síðra að setja upp spil með aðstæðum þar sem spilarar væru goð og jötnar! Hugmyndin er að hafa framhald á þessu og taka þá nokkrar spilasessjónir vorönn 2012. FEKI, Félag heimspekikennara og Hugleikjafélagið voru þátttakendur í þessu!

Síðar í nóvember áttum við í Félagi heimspekikennara frábæra kvöldstund með Hauki Inga Jónassyni, guðfræðingi, sálgreini og leiðtogapælara. Haukur gagnrýndi þar ástundun heimspeki í akademíu og víðar, og þá einkum fyrir að þeir sem stæðu fyrir heimspekinni væru ekki í tengslum við sjálfan sig og miðluðu einhverjum fræðum án þess að vera sjálfir til staðar. Kynnti hann jafnframt hagnýtar aðferðir til að leiða samræður og fást við vandræðapésa. Grunnhugmynd Hauks lýtur að svokölluðu 'djúpsæi' þar sem kennari / leiðtogi kemur fram sem heild og hefur náð að tengja saman alla eðlisþætti sálar sinnar. Áður hef ég heyrt Hauk segja að heimspekikennarar eigi að stunda 'hispurslausa sjálfstjáningu' sem að nær vel að lýsa hvað um ræðir. Við vorum í Versló á kennarastofunni, sátum í hring, umræður urðu djúpar og myndaðist sérstök orka og ég held allir hafi haldið heim með mikið til að vinna úr, og vonandi er þetta bara byrjunin á samstarf félagsins við Hauk. Hugmyndir hans má svo m.a. lesa um í skemmtilegri bók sem heitir Leiðtogafærni - og svo er væntanleg bókin Samskiptafærni. Meðhöfundur hans að bókunum er Helgi Þór Ingason.

Ég held að oft sé hægt að ná miklu með svona litlum kvöldsamkomum og vona að ég eigi eftir að vera með í meira af svona skemmtilegheitum....

Um skólamál á þriðja áratug tuttugustu aldar í Reykjavík

"Þó að þær aðferðir, sem skólinn beitti bæði í kennslu og til siðunar börnunum, hafi eigi verið taldar alls kostar ákjósanlegar frá sjónarhóli nútímans, ber ekki að skilja þá ábendingu sem ásökun í garð þeirra sem við skólann störfuðu, fremur en það væri ásökun í garð bændastéttar þeirra tíma, að á það væri bent, að ýmsar ræktunaraðferðir þeirra væru nú úreltar, og það enn síður vegna þess að starf skóla okkar hefur enn hvergi nærri náð þeim þroska, að það hafi alls kostar vaxið upp úr hinum úreltu aðferðum, fjarri því. Það eimir mjög eftir af þeim í skólum landsins, meira að segja svo, að oft sér ekki í heiðan himin.“

Ármann Halldórsson (eldri): Saga barnaskóla í Reykjavík til 1930, 2001

Jafnréttisdagar og þjóðarspegill- takk fyrir mig

Undanfarið hef ég sótt nokkra viðburði og fyrirlestra, fyrst í tengslum við Jafnréttisdaga HÍ og svo eina málstofu á Þjóðarspegli - allt tengt jafnréttismálum og femínsima. Þarna hafa verið miklar og góðar pælingar í gangi og hefur þetta verið stórhressandi fyrir alla mína vitund og hugsun. Til dæmis má nefna frábæra sýningu Kviss Búmm Bang á lokahátíð Jafnréttisdaga - hápunktur hennar eflaust þegar fórnarlömb kynferðisbrota (raunveruleg) lásu upp viðbjóðslega klámbrandara sem þær höfðu fundið á netinu. Á Þjóðarspegli var svo einn öldungis frábær fyrirlestur þar sem nokkrar öflugar fræðikonur tóku Öðlingsátak Fréttablaðsins frá í fyrra til gagnrýninnar athugunar....  sterk greining og góður leiðarvísir sum hvaða leiðir sé best að fara í að virkja karla í jafnréttisbaráttunni til framtíðar.... Takk fyrir mig!

Samræðuhópurinn okkar í Versló

Í Versló erum við með smá hóp af kennurum sem hittist reglulega og spjallar um kennslu og menntamál. Hópurinn á rætur sínar í viðleitni til að stunda Starfendarannsóknir saman og svo að efla notkun á samræðum í kennslu. Í sinni nýjustu útfærslu má segja að þetta sé svona spjall /leshringur. Á síðasta fundi vorum við með frábært innlegg frá Söndru Eaton um greinina: What if the secret to Success is Failure?

Greinin fjallar um viðleitni tveggja ólíkra skóla til að innleiða prinsipp úr jákvæðri sálfræði inn í kennsluna, þar sem fókusinn verði á að kenna karakterstyrki fremur en bara námsefni. Farið er ólíkar leiðir í þessu efni og þetta er spennandi, flókið og erfitt viðfangsefni. Það verður stutt í kjánahrollinn þegar talað er um að fara að veita einhverjar viðurkenningar fyrir að sýna áhuga eða vera næs. Hins vegar er það svo að þegar rannsakað er hvað skilar árangri í víðum skilningi er það miklu fremur jákvæðir persónuleikaþættir en árangur á prófum sem skiptir máli. Þegar nemendur meta kennara eru það svo mannlegir þættir sem skipta mun meira máli en tæknilegir eða fræðilegir, og gildir það á öllum skólastigum. 

Þetta er nú ekki stór eða öflugur vettvangur, en þetta er þó viðleitni til að stunda yfirvegun á starfinu og hugleiða hvernig skólinn okkar getur orðið betri. Mér finnst að þátttaka í svona hópum ætti að vera sjálfsagður þáttur í starfi hvers kennara. Ég tel að það eigi að snarminnka tímasókn hjá nemendum og auka tíma sem kennarar verja í að yfirvega starfið og undirbúa sig og stúdera. Ég lít raunar svo á að 'undirbúningur' sé annað og meira en að rifja upp lexíur dagsins, og hef eitthvað þrasað um það annars staðar. Ég tel þannig að unnt væri að ná ýmiss konar árangri í starfi skólanna svona án þess að það þyrfti að kosta einhver ósköp, þetta snýst meira um hugarfar og forgangsröðun. 

Niðurstaðan í gær var að sjálfsagt væri að huga að því að leggja meiri áherslu á að kenna karakter, en, það sé nú líklega þannig að það sé ekki hægt að nota nákvæmlega sömu nálgun á Íslandi og í Bandaríkunum. 

Gagnrýnin hugsun - gagnrýnar samræður, lykilatriði í framtíð menntunar!

Hér ætla ég að leggja örlítið út af fyrirlestrum Jóns Torfa Jónassonar og Catherine Snow sem báðir voru haldnir sem hluti af framlagi Menntavísindasviðs til 100 ára afmælis Háskóla Íslands. Mjög góðir og upplýsandi fyrirlestrar, líkt og flest það sem bar á góma í september í tilefni afmælisins hjá Menntavísindasviði og óska ég þeim til hamingju með myndarskapinn.

Jón Torfi Jónasson var epískur og leit vítt yfir svíðið í lestri sínum enda viðfangsefnið magnað - menntun til framtíðar. Hann er þó að mínu mati kannski beittari og meira afgerandi en oft þegar ég hef heyrt til hans hér og fagna ég því. Útlistun hans á tregðu menntakerfisins er vissulega ekki ný, og ekki sérstaklega hressandi. Hins vegar fannst mér áhugavert hveru jákvæður hann er út í nýja löggjöf í menntamálum og hversu miklu áherslu hann leggur á félagslegt og menningarlegt hlutverk menntastofnana.

Það er þó þegar hann tekur afdráttarlausu afstöðu með áherslu frá Rannsóknarnefnd Alþingis um að efla siðfræði og siðvæðingu skólanna sem ég sperrti eyrun mest. Hann tekur það skýrt fram að það að setja inn nokkra tíma í siðfræði eða heimspeki í skólanna hér eða þar sé alsendis ófullnægjandi viðbrögð við þessari kröfu, og auglýsir hann eftir raunverulegum viðbrögðum við þessu. Ýmsar nýjar áherslur nýrra laga, sjálfbærni, jafnrétti o.s.frv. eru líka augljóslega kall á mun heimspekilegri og opnari nálgun en við þekkjum og höfum þekkt .... og þá hljóta faggreinarnar að gefa eftir - nýir tímar, nýir nemendur: nýir kennarar og ný kennaramenntun. Það felur ekki í sér að við bætum ákveðnum skammti af Hegel og Platon inn í kennaranám heldur að við gerum námið opnara, rannsóknarmiðaðra og lýðræðislegra - og samræðan er form slíks náms.

Catherine Snow er með sértækara viðfangsefni sem er í grundvallaratriðum háþróað læsi. Þetta er viðfangsefni sem ætti að fá okkur til að sperra eyrun miðað nýlegar niðurstöður um slaka stöðu hérlendis á þessu sviði í ákveðnum hópum. Lykilvandi þeirra nemenda sem eiga í vandræðum með að lesa sér til skilnings er skv. Snow lélegur orðaforði. Lélegur orðaforði leiðir til þess að nemandinn skilur ekki textann sem hann les og missir þannig áhuga og einbeitingu og lendir í vítahring. Lausninn á þessu er þannig ekki einfaldlega að lesa meira, það dugar ekki til. Hvaða aðferð hafa þá Snow og kollegar hennar talið besta á þessu máli? Jú, samræður um áhugaverð málefni sem krefjast þess að nemandinn tileinki sér orðaforða sem þarf til að koma skoðunum sínum og niðurstöðum á framfæri - aðferðir sem líkjast mjög þeim sem hafa þróast innan barnaheimspekinnar, í fyrirbærum eins og í sókratísku samræðunni (sem ég hef prófað mig áfram með) og í aðferðum Oscars Brenfier.

Því tel ég það einsýnt að mikilvægur þáttur í uppbyggingu menntunar til framtíðar sé að stórefla þátt samræðu og rökræðu fyrir alla nemendur á öllum skólastigum í margvíslegu samhengi. Ég tel líka að hér opnist möguleiki til að nýta þá færni til að opna fyrir lýðræðislega þátttöku nemenda í eigin námi og að í því felist lykill að þeirri sjálfbærnihugsun sem kemur fram í nýju menntalögunum. Við sem erum að bauka í heimspeki með ungu fólki   erum meira en tilbúinn að leggja okkar til að kippa skóla samtímans örlítið inn í framtíðina.