Palotchka - democratic school in Nimes, France

In this blog post I will write in English, though my blog is generally in Icelandic. This is to reach a wider audience, and so my good friends at Palotchka can read it, react if I get anything wrong and expand on things I know less about! 

So, in March 2026 as a part of my sabbatical stay in France I visited Palotchka a democratic school in the beautiful city of Nimes in the South of France. I have a deep and long standing interest in alternative and particularly democratic education so this was an important visit for me. 

The name of the school is explained thus on their website in the school's native language, French: 

Sorte de trait d'union, la palotchka est une lettre ajoutée à l’alphabet cyrillique lorsqu’il est utilisé

pour transcrire certaines langues caucasiennes. Il signifie littéralement

bâtonnet, ou petit trait. La palotchka n’a habituellement pas de

valeur phonétique indépendante, mais est utilisée pour modifier

la lecture de la lettre précédente

Palotchka is a letter from the Cyrrilic alphabet, used in certain contexts when transcribing other Caucasian languages. This is the symbol: 1. It does not have a sound of its own, it is used to denote how to read the letters that precede it. 

To guess at an interpretation for the meaning here I would guess that since Palotchka is a democratic school, focusing on creating a non-hierarchical educational community, the meaning is that we are nothing just by ourselves we acquire our meaning and place in exicistence through our association with others. An interesting little thing is that they do not use the symbol in their logo which might be cool. 

A question that quickly arises in approaching a school like Palotchka is what is the pedagogical philosophy behind its operations.  Its basic philosophy comes from here and there, and on their website there is a list of inspirations,  Notable among them and those mentioned in my conversations with l'equipe (the team) are John Dewey, Freinet and Peter Gray. However, the system is fluid and has been adapted in line with the experiences of the students and teachers through the years. Two interesting features that I noticed is that there is a complete absence of any dogmatism here, and there is no feeling that there is some kind of charismatic leader lurking behind it all... Finally as Palotchka is a very small school and not part of any movement per se it is also quite fragile and worthy of support in my opinion. 

As I mentioned the school is small, only 37 students, 3 teachers, and two assistants. The school is completely private and not publicly funded in any way. This is a hard model and it means the equipe is in charge of all aspects of the school, mainteinance, cleaning and all teaching, and they handle it remarkably well!

I visited Palotchka on a beautiful day in March 2026. I followed a whole schoolday, which more or less follows the programme laid out on their website and seen in this picture, excuse the poor quality! 

The school opens at 8 30. Between 8 30 and 10 students have time to settle in, greet each other, maybe read a little bit, play a game or whatever. 

At 10 there is a general meeting where ongoing issues are discussed, and everyone has a voice. The meeting is chaired by a student, and the older students take turns. A fun little trick they have is to start off with a couple of trivia questions and a quotation, the agenda for the meeting was visible on a whiteboard as well as the quotation, see picture. The quotation of the day was fittingly from Alexander Neill of Summerhill fame and said something to the effect that when actions are connected with rewards of some kind the worth of the action itself is diminished. There were some discussions, but maybe this was a bit deep for the students so early in the day! I was at the top of the agenda for the meeting emphasising the great welcome I got!

The meeting was otherwise concerned with various practical issues, and there was quite a bit of participation and engagement. 

After the meeting the lessons started. This part of the school's activities have some characteristics that are very much in the spirit of democratic and student centred education, and others that are more traditional. 

Free and democratic features: A small, mixed age group sitting around a table. Students free to move about and engage in other activities as long as they also participate in the focus activity  of the lesson. Very relaxed and warm atmosphere. 

Traditional features: The work I observed was teacher centred and based on traditional pen and paper activities. Also the activities in the French lesson seemed to be quite a bit in the spirit of "teaching to the test", where acitivities are very much model on the national test that is mandatory for all students at the end of both the primary level and then at the end of the secondary level (the bac). These tests are quite demanding and Palotchka takes preparing students from them seriously. Also I felt that the sessions with rather strenuous "grind" were quite long and monotonous. 

I visited the oldest group and the medium for French lessons. Staying in France I am working on my French and I managed to get through the day mostly using French. The lesson for the older student consisted of two parts. The first was a page with some paragraphs from what I gather are classic texts, with errors added and the students worked on finding these. To put it mildly this was mostly way over my head and involved a lot of highly complex grammatical and vocabulary. The work proceeded such that the student would read the text out loud and then the group would eke out the errors together. Slow and tedious, but for a language nerd relatively interesting, but this method is not what I would call democratic. The second part of the lesson was practicing on an element of the upcoming exam for these students. This consists in working on a text from classic French literature, and the assignment is to add something creative to the text; but written in the old style of the original piece. 

However, of course, Palotchka only spends two hours per day on these semi-traditional classes, while the school day in a typical public school is much much longer. This begs the question, do the Palotchka students do any worse because of this, or not? I know there is some research suggesting that students from alternative education do no worse that others, but the comparison does not work for such a miniscule operation as Palotchka of.  Still I would always pick being a student there over a traditional French school with no hesitation! 

In the medium group I was on safer ground and I set to work with the boy I sat next to working out the mysteries of French pronouns a pretty confounding area of study! The methods here were similar, individuals reading out and then the group working out the answers led by the teacher. The lesson ended with the only part that I excelled at, spelling of various words, here my school French kicked in and I got a lot of kudos from the kids, who were engaged in the class and very welcoming to me. 

After the lessons, at 12 everyone has a lunch break till 13. No food is provided, everyone brings their own food and there is access to a fully ecquipped kitchen to warm stuff and mix together if needed. I ate my (delicous!) sandwich with the teachers and discussed the morning and local politics. 

After lunch there is a reading period, where everyone finds a book to read and nestles down in a cosy spot. Complete silence descended and everywhere you saw kids engaged with a wide variety of books. After this it was time for the school conference, where various issues are discussed by students and staff; attendance is not mandatory, so the teacher trio was there, and a handful of students. Various budget and practical issues were dealt with here. After that another general meeting was called. A feature I haven't mentioned was how all changes are marked using a "Buddah bowl" - which I thought was rather cool, seen in the picture. At the second meeting the afternoon's workshops were laid out. The theme for Mondays is art, interpreted rather widely. I ended up joining a chess workshop, where the game played was four player chess, an unusual and interesting experience. The board was designed by one of the students, a very precoucious boy who incidentally also spoke excellent English! The game was very intense and interesting, and we got so excited that at one point we were checked on due to the noise. I ended up winning which was a bit unexpected.... 

Other workshops included drawing, drama and outdoor activities. I also visited a student who was working on some very advanced computer graphics, very patiently creating a music video, he tried to explain the technical details to me but they were a bit over my head! 

At four o'clock the Buddah bowl sounds again and then everyone helps out in the cleaning of the school, everyone knows what to do and no one complains (at least not that I could see!). 

It was a great privilege to visit Palotchka and to experience a day of democratic schooling. I have great respect for the teachers who need to be truly flexible, managing all practical aspects, teaching many different subjects and attending to student needs and various challenges. A I mentioned above this school is a very small operation and thus quite fragile, and the teachers told me that a number of similar schools had started but not lasted in France. 

I hope to revisit and stay for longer in the future and I will take what I experienced and learned with me into my future practice in education and elsewhere. In many ways I think the education systems of the world face a crisis, and a seed for where we should head is in my humble opinion to be found in schools like Palotchka. 

 

Stakkaskipti 1-2 um framhaldsskólann

 Jæja, búinn að hlusta á þátt 1-2 af þessum mjög svo áhugaverðu þáttum um framhaldsskólastigið. Frábært og merkilegt framtak að fara svona djúpt og ítarlega í málefni menntakerfisins, alltaf mikilvægt og kannski sérstaklega núna. 

En. Að sjálfsögðu er ég með athugasemdir. 

Rétt að slá þann varnagla að hér eru bara komnir tveir þættir af sex, svo eflaust á eftir að taka á öllum þeim málum sem ég fjalla um hér að neðan síðar. Hins vegar finnst mér vera búið að slá ákveðin tón sem gefur í það minnsta nokkuð skýra vísbendingu um hvað kann að vera í vændum. 

Það sem mér finnst kannski helst að þáttunum tveimur og fer aðeins í mig, svo ég sé alveg heiðarlegur, er hversu neikvæður tónninn er. Hafandi starfað í framhaldsskóla í næstum því þrjá áratugi og fylgst með ýmsu því sem rætt er í þáttunum finnst mér óþarflega harður dómur kveðinn upp yfir okkur. Átta mig á að það neikvæða selur, en það er eins og þáttastjórnandi leiði viðmælendur áfram í átt að einhverju neikvæðu og nánast eins og hlakki í henni yfir hörmunginni. Öðru hvoru heyrist eitthvað um að kerfið hafi bæði "kosti og galla" en lítið er um að fyrri hluti jöfnunnar fái að líta dagsins ljós. 

Kannski er ég bara eitthvað nojaður. 

Aðalillmenni þeirrar sögu sem þarna er sögð er námskráin frá 2011 með því mikla frjálsræði (lausung og óráðsíu) sem henni fylgir. Látið er að því liggja að hún hafi einhvern veginn skollið á með brauki og bramli. Staðreyndin er að tilkoma hennar var löng og erfið og voru margir skólar sem streittust ötullega á móti og voru þvingaðir til hlýðni, það er að segja sérstaklega þar sem kemur að því að stytta námið. Styttingin er vitaskuld bara ein hlið þess máls, og frjálsræðið annað. Þriðja atriðið sem enn hefur ekki verið rætt er hvernig áfangakerfið með sínum einingum og uppbroti námsferla er þvingað upp á alla skóla og síðasta vígi "einingaleysis" féll endanlega, það er að segja MR, og ég held að þau hafi í raun borið töluverðan skaða af því að standa uppi fyrir fjölbreytileika í menntakerfinu en haft ósigur, og reyndar held ég að svipaða sögu megi segja af MH. Jákvæðar hliðar nýju námskrárinnar voru að það komu fram áhugaverð ný námsform, eins og lotukerfin í MS og FG (sem eru reyndar víða), og margvíslegar áhugaverðar námsbrautir eins og td. Nýsköpunar og listabrautin í Versló sem ég er mjög stoltur að hafa verið með í að skapa, en þar er komin ein helsta útungunarstöð fyrir íslenskar sviðslistir undanfarin ár að mínu viti. Án nýju námskrárinnar hefði hún td. aldrei orðið til. Fjarnámsflóran er líka mjög fjölbreytt á Íslandi, og fyrirbæri eins og Menntakólinn á Tröllaskaga er tam. merkilegt rannsóknarefni í því sambandi. Þessari flóknu og merkilegu atburðarás eru ekki gerð sérstaklega góð skil í þáttunum, ekki enn amk. Helst er að skilja af þeim að framhaldsskólar séu einhver einsleit súpa þar sem nemendur kaupa sér eins léttar einingar og þau geta til að blekkja sig inn í háskólanám sem þau ráða svo ekkert við. 

Áfangakerfið er sumsé gert alrátt með nýju námskránni og mér finnst í þáttunum eins og almenn afstaða allra þar sé að það sé náttúrulögmál, meðan í raun er það frekar sérkennilegt íslenskt fyrirbæri. Það hefur mikla kosti, en það hefur líka mikla galla, eins og ég hef nú reifað áður hér á þessum vettvangi. Gagnrýni Atla Harðarsonar í þáttunum á hæfniviðmið, sem ég held að sé mikilvæg og allrar athygli verð, á í raun enn betur við þegar kemur að einingum. Þegar verið er að velta fyrir sér hvað einhver kann í stærðfræði segir einingafjöldi líklega bara nánast ekki neitt, og eiginlega ekki heldur einingar/ einkunnum. Hæfniviðmiðakerfi og áfangakerfi eru kerfi sem taka yfir og við verðum þjónar taflna og excelskjala sem segja frekar lítið um raunverulegt innihald starfsins. Ég held samt að sá skaði sem Atli ætlar hæfniviðmiðakerfinu sé mjög yfirdrifinn - almennt í framhaldsskólum held ég að þessar hæfniviðmiðapælingar hafi ekki skilað sér mjög vel í starf hins almenna kennara sem ég held að sé nú bara vel. Skaðinn sem ég held að áfangakerfið, og sérstaklega þá í hinum svokölluðu áfangaskólum, valdi er að það dregur úr umhyggju kennara og skólans gagnvart nemendum sínum sem kemur niður á náminu - eins og ég hef reifað í öðrum bloggum. 

Ein megintilgáta þáttanna er að kennslu í stærðfræði og stem greinum hafi hnignað verulega. Ég leyfi mér aðeins að efast um að þarna hafi orðið einhver stórkostleg hnignun eða breyting. Mig grunar að áratugum saman hafi nemendur sem standa sig vel í þessum greinum fyrst og fremst komið úr nokkrum skólum og að á þessu hafi orðið lítil sem engin breyting. Þetta er fyrst og fremst félagslegt mál og tengist menningu, aðgangi að stuðningi heima fyrir o.s.frv. og lýtur nákvæmlega sömu lögmálum og í öðrum löndum. Nemendur sem komast inn í og ná prófum í þessum skólum hafa almennt mun betri stuðning heima fyrir og aðgang að félagsneti sem ekki býðst öðrum nemendum af öðrum stéttum, uppruna o.s.frv. Þetta er vitaskuld félagslegt óréttlæti, en það er ekki nýtt og skólarnir eru bara hluti af mun stærra kerfi sem þarf rótttækar ráðstafanir til að breyta. Og eins og bent er á í þáttunum, og hér er ég sammála, þá vantar almennileg gögn um þetta, en fyrst þarf að kortleggja og svo að bregðast við, en lausnir gætu innihaldið: 
-ókeypis hágæða námsgögn fyrir alla (vissulega mal sem er komið inn á í þáttunum)
-tryggja að kennarar allra greina séu vel menntaðir í þeim í öllum skólum - td. mætti bjóða öflugum kennurum með góða menntun hlunnindi og hærri laun fyrir að kenna í skólum sem þurfa búst
-öflugt samstarf milli skóla um deilingu á námsefni og framsæknum kennsluaðferðum
-stuðning við nemendur sem vilja komast í skóla sem þeim hentar
-ýmsar útfærslur á kvótakerfum, td. hugsa ég að hverfisskólafyrirkomulag stuðli að félagslegu réttlæti
-breyta áfangaskólum í bekkjarskóla, að bekkjarskólar séu ekki einungis aðgengilegir elítunemendum 

Eitt sem ég velti fyrir mér varðandi skort á nemendum með almennilega færni í stemgreinum er mikil aðsókn í þá skóla sem gera miklar kröfur og svo líka ótrúlegur fjöldi nemenda sem taka A-prófið til að komast í læknisfræði og síðan sá stóri hópur ungra íslendinga sem sækir læknisfræði nám úti um lönd.  Ég er náttúrulega ekki með tölfræði uppi á borðinu, en þarna fer held ég harðsvírað, -duglegt stemlið sem við munum örugglega búa að í framtíðinni. Ég velti líka aðeins fyrir mér þegar kemur að háskólastiginu (þetta er byggt á persónulegri upplifun en ekki djúprýndum gögnum) að þegar kemur að kennslu á háskólastiginu í þessum merkilegu greinum að þar væri hægt að bæta eitthvað. Ég held að þar snúist þetta ekki bara um að slá af kröfum, þó kannski þyrfti að byrja aðeins fyrr fyrir suma nemendur, heldur frekar að í náttúru- og verkfræðigreinum td. ríki ákveðin stemming sem er skyld einhverju sem kalla mætti "eitraða karlmennsku" sem er frekar svona kuldaleg og mannfjandsamleg, en kannski eru þetta fordómar og vonandi kemur önnur þáttaröð um háskólastigið. 

Síðasta atriðið sem ég reikna með að eigi eftir að koma þáttur um er hið stórsérkennilega fyrirbæri sem er félagslíf í íslenskum framhaldsskólum. Nemendafélögin standa í stórbissness í skemmtanahaldi (og sumir segja jafnvel sprúttsölu) og nemendur reka þessi batterí nánast óháð kennurum og stjórnendum skóla. Undanfarin ár hefur svo viðskiptalífið tengst þessari merkilegu starfsemi með ansi beinum hætti og fer þar minn ágæti skóli fremst í flokki. Þetta er mjög áhugavert dæmi - krakkar læra alveg rosalega af því að taka þátt í þessu, en hins vegar er líka mikil vettvangur klíkumyndunar og ákveðinnar frekar leiðinlegrar neyslumenningar líka einkenni á þessu - afar mikilvægt rannsóknarefni - og líkt og opna og frjálsa námskráin algjörlega úník íslenskt dæmi. 

Hlakka til að hlusta á meira og kannski finnið þið það hjá ykkur að skamma mig fyrir einhverja vitleysu sem ég fer með hér að ofan, það væri gaman! 

Þáttur eitt

Þáttur tvö

Viðbrögð við pælingum prófessors

 Það sem hér fylgir er stutt ádrepa innblásinn af umræðu sem er upp hafin af Atla Harðarsyni með þessari grein á Vísi. Atli er ritfær og fjölmenntaður þungavigtarmaður.  Ólíkt Atla er ég ekki viss um íslenska menntakerfið sé á neinum sérstökum villgötum. Ég byggi það á þvi að þekkja ágætlega til á framhalds- og háskólastiginu og hafa nokkra innsýn í grunnskólana líka og aðeins í leikskólana. Að auki hef ég kynnst skólastarfi víða um Evrópu og almenn tilfinning mín er sú að um margt búum við mjög vel í þessum málaflokki, jafnvel þó engin séu samræmd prófin. Ég ætla í þessum greinarstúf að pæla í þessu út frá þremur hliðum, í fyrsta lagi kannski velta því upp að við séum mögulega í mjög góðum málum, í öðru lagi hliðartilgátu um vanda tengdan stærðfræði og raungreinakennslu og í síðasta lagi hvernig áfangakerfið sem við höfum leyft að taka yfir framhaldsskólkerfið og er að smita niður í grunnskóla sé hugsanlega rót hluta þess vanda sem Atli lýsir.

Ein leið til að komast að þeirri niðurstöðu að menntakerfið sé ónýtt sé að afurð þess, við fólkið í landinu sé ónýtt. Að íslenskir bakarar, píparar, verkfræðingar, tannlæknar, hárgreiðslufólk, heimspekingar og flugþjónar séu lélegri og verr í stakk búnir til að sinna sínum störfum en erlent fólk í sömu stöðum. Þetta er vitaskuld erfitt að fullrannsaka en mín almenna tilfinning er sú að svo sé ekki. Mögulega gætu einhverjir sagt að við séum í jafngóðum málum og við kannski erum þrátt fyrir lélegt skólakerfi, en það þykir mér hljóma sérkennilega.

Atla verður tíðrætt um vanda tengdan stærðfræði og raungreinakennslu. Ég ætla hérna að vera smá glannalegur, en það er líka allt í lagi og þá gott að fólk komi til andsvara. Mín tilfinning er sú, og nota bene ekki byggt á stífum rannsóknum heldur reynslu í starfi og bara almennt tengt skólum, að menning innan þessara greina, einkum í framhaldsskólum og háskólum einkennist af ákveðnum skorti á að ná því að miðla þekkingunni á hátt sem nær til stórs hluta fólks. Mikilvægasta verkefnið í þessu samhengi er að framleiða stærðfræði- og raungreinakennara sem hafa góð og djúp tök á þeirri hugsun sem þarf til að ná langt innan þessara fræða, en hafa líka góðan mannskilning, tök á fjölbreyttum kennsluaðferðum og ánægju af því að umgangast fjölbreytta flóru fólks. Gildismat sem hefur verið ríkjandi um nokkurt skeið sem segir að ef þú kannt að reikna hljótir þú að fara að vinna í banka og græða grilljón, fremur en að njóta þess að vinna í menntakerfinu og vera í fjölbreyttu og skapandi umhverfi með alskonar fólki og styðja börn til að komast í tengsl við töfraheim talna og forma er afar dapurlegur vitnisburður um andlegt gjaldþrot menningarinnar. Vitaskuld eiga kjör kennara að vera góð en ég held að vandi menntakerfisins sé birting vanda sem er mun djúpstæðari og víðfeðmari sem er fólgin í brengluðu verðmætamati.

Atli fjallar um hvernig nám í framhaldsskólum hefur orðið að söluvöru, og gerir því í skóna að hægt sé að kaupa einingar í fjarnámi, og að þar með sé það sem hefur verið þróað sem fjarnám við skóla á borð við Versló sé innantómt frat. Hafandi kennt fjarnámsáfanga um árabil finnst mér þetta nokkuð harður dómur. Það er ákveðinn vandi tengdur námsmati í fjarnámi og hefur sá vandi stóraukist með tilkomu gervigreindar. Hins vegar held ég að það fari mjög mikið og gott nám fram í mörgum flottum fjarnámsáföngum á Íslandi og það lýsi frekar neikvæðum mannskilningi að álykta að það sé almennt svo að nemendur svindli sig til prófs í fjarnámi.

Fjarnám á framhaldsskólastigi er mögulegt fyrir tilkomu áfangakerfisins og það er vissulega svo að það auðveldar að gera menntun að söluvöru. Þýðing á öllu námi yfir í dularfullar ”einingar” (sem hefur vissulega líka átt sér stað á háskólastigi) er nokkuð vafasamt mál að mörgu leyti. Áfangakerfið sem hefur tekið yfir allan framhaldsskólageirann á Íslandi (þrátt fyrir hetjulegan mótþróa frá miðbæ Reykjavíkur) er að mörgu leyti gott kerfi, en það hefur líka margvíslega galla. Það býður upp á mikinn fjölbreytileika (sem mér sýnist Atli ekki endilega vera hrifinn af, sem kemur mér smá á óvart), en þessi fjölbreytileiki hvílir líka á ákveðinni einsleitni. Það er mjög furðuleg hugmynd (eins og ég hef oft tjáð mig um áður) að það að kenna brauðbakstur, ensku, stærðfræði og útsaum sé alltaf best í 4 tíma á viku, í 14 vikur, einn kennari og 26 nemendur. Áfangakerfið er að mínu mati dæmi um það að kerfi sem hentar mjög vel fyrir búrókrata og Excel hefur náð að yfirtaka alla starfsemi skólanna og vinnur gegn því að hægt sé að kenna hluta eins og best er að kenna þá. Að auki er sú staðreynd að bekkjarkerfið hefur verið kerfisbundið brotið niður mjög neikvæði þróun og þar held ég að eins skýringin á ýmsum vandamálum ungmenna liggi, og þarna er líka einhver þjónkun og sjálfsþjónkun við okkur kennarana í gangi – vegna þess að ”agamál” séu miklu betri þegar kennt er samkvæmt áfangakerfi. Þarna er líka ákveðið vandamál tengt því að gengi eininganna verður mjög óljóst og kannski hægt að fallast á það með Atla að merking og innihald stúdensprófs sem er 200 einingar getur verið afar mismunandi, og ekki gefið að þó ég sé með X einingar í dönsku að ég geti haldið uppi samræðum á torgum Álaborgar. Ég myndi aldrei láta mér detta í hug að útrýma áfangakerfinu. Ég held að við þurfum samt endurskoðun á því, og ég myndi líka telja að það væri mjög spennandi kostur að stofna skóla sem byggði á annarri hugsun, t.d. á einhverju hliðstæðu við danska menntaskólakerfið.

Gagnrýni Atla á námskrár held ég að sé um margt gild. Þær eru ofhlaðnar og orðalag oft óljóst. Textar sem verða til í lýðræðislegum ferlum þar sem margir koma að og oft margir sem kannski þekkja ekki nógu vel til þess sem um ræðir verða oft svona. Það eru líka mjög háleit og óljós markmið í ýmsum trúarritum og spekiritum sem fólk túlkar og aðlagar lífi sínu, og þau geta veirð gagnleg og ógagnleg eftir hendinni. Ég held að námskrár séu meira svona eins og einhvers konar smurbrauðsborð sem getur hjálpað okkur að stilla starf af, en við ætlum ekki að það stýri okkur frá degi til dags, fremur en hinar ýmsu reglugerðir og lög um hitt og þetta þvælast fyrir daglegu lífi okkar á öðrum sviðum. Þannig að enn held ég að fréttir af heimsendi séu stórlega ýktar, en margir spennandi möguleikar til að gera áhugaverðar tilraunir og gera góða skóla enn betri.

Námsmat og próf 2 - smá pælingar um samræmd próf og hvort frelsið sé yndislegt

Sumarið 2024 hefur farið mikinn umræða um endurupptöku samræmdra prófa og mikið vesenast í núverandi fyrirkomulagi námsmats í grunnskólum. Sitt sýnist hverjum eins og gengur, og eins og oft áður endar minn ágæti vinnustaður, Versló, milli tannanna á fólki í þessu samhengi, en það er nú bara eitthvað sem venst eins og hvað annað. 

Eins og ég hef nú að ég held fjallað um annars staðar þá held ég að of lítið af prófum sé ekki vandamál í íslenskum skólum, heldur frekar alveg þveröfugt. Málið er hins vegar það að við erum með mikinn fjölda prófa með tiltölulega lítið vægi í hverju prófi en hins vegar ekki með stór lokapróf þar sem mikið er undir. Grunnurinn að hugsuninni sem þarna er á ferðinni hefur verið kalla símat og ég held að áfangakerfið sem liggur til grundvallar í framhaldsskólum sé undirrótin að þessari þróun og hafi sú hugmyndafræði smitað niður í amk. efstu bekki grunnskóla. Í þessu kerfi er sú pæling alsráðandi að allt sem gert er sé metið og nemandinn er þannig í stöðugri mælingu. Líkja má nemandanum í þessu kerfi við sjúkling á gjörgæslu þar sem öll lífsmörk eru stöðugt mæld í rauntíma. 

Áfangakerfið íslenska líkist mjög bandarískum skólum að mörgu leyti en eina landið í Evrópu sem hefur tekið upp svipaða siði er að ég held Svíþjóð. Hérlendis fylgir þessu kerfi líka mjög mikið sjálfræði kennara um marga hluti tengda mati, námsefni og kennsluaðferðum. Þetta sjálfræði er samt á vissan hátt ákveðin blekking vegna þess að innan skóla og milli kennara tíðkast víða mikil samræming sem gerir að starfið einkennist af stöðugum málamiðlunum, einkum í stærri skólum. 

Önnur kerfi sem ég þekki ágætlega eru danska kerfið og svo það enska. Grunnskóla og framhaldsskóla í Danmörku lýkur með samræmdum prófum í sjö greinum bæði munnlegum og skriflegum. Kerfið og uppleggið í kringum þessi próf er mjög flókið og metnaðarfullt. Kennnarar eru skipaðir sem prófdómarar í skriflegum og munnlegum prófum, ferðast landshluta á milli og er þetta flókin, vel skipulögð og öguð framkvæmd - og alveg rándýr. (https://www.borger.dk/skole-og-uddannelse/Folkeskolen-privatskoler-efterskoler/Bedoemmelse-og-evaluering/test-og-meddelelsesbog)

Enska kerfið er um margt ekki alveg ólíkt því danska, þar lýkur lýka bæði grunn og framhaldsskóla með stórum samræmdum prófum, svokölluðum GCSE og A-level prófum. Kerfið þar er miðstýrt eins og það danska, en munurinn sá að það eru ekki munnleg próf og prófin koma utanað og eru skrifuð og metinn af utanaðkomandi sérfræðingum en ekki starfandi kennurum. (https://en.wikipedia.org/wiki/GCSE).

Hvorugu þessara landa dettur í hug að hafa próf bara í þremur greinum líkt og við höfum tíðkað, en svo ég rifji upp líkinguna við sjúkrahúsið, þá má segja að nemendur mæti þá í grúndíga skoðun á nokkurra ára fresti en sleppi við að vera með blóðþrýstingmælin fastan á sér alla daga. 

Þar sem ég hef reynslu af því að vera nemandi í enska kerfinu (að vísu mun eldri útgáfu) og kennari í danska kerfinu þá sé ég á þessu kosti og lesti. Þar sem dönskum tekst að hafa prófin þannig að þau eru ekki algjörlega múlbundin einstökum smáatriðum í yfirferð og námsefni þá virkar það smá öfugsnúið en prófin frelsa kennarana til að vera sjálfstæðari í vali á námsefni og vinnubrögðum. Mig grunar sterklega að svipað gildi í grunnskólanum líka. Spurningin "er þetta til prófs" eða "hvað gildir þetta" er óþekkt. Varðandi enska kerfið þar sem efnið og uppleggið fyrir prófin liggja eru mjög stýrandi fyrir kennarann. Það liggur fyrir að ákveðin klasi af efni sé til prófs, og það er vitað nákvæmlega hvernig prófið verður og þannig eru enskir kennarar frekar heftir í starfi virðist mér. Hins vegar má líka segja að efnið og skipulagið sem lagt er upp er hannað af sérfræðingum og alls ekki svo galið að mörgu leyti. Tími sem fer hjá íslenskum kennurum í að leggja línurnar um námsmat, námsefni og svo framvegis með kollegum og að sama skapi hjá dönskum er tími sem enski kennarinn getur lagt í eitthvað annað. Kannski er frelsið ekki endilega alltaf yndislegt, eða hvað? 

Annað atriði sem ég held að skipti samt máli er að þegar það er stórt utanaðkomandi próf eins og hjá enskum og dönskum þá getur kennarinn myndað ákveðna samstöðu með nemendum gagnvart hinum utanaðkomandi óvini. Kennarinn hefur þá mikinn metnað fyrir hönd nemenda sinna og er ekki í þeirri erfiðu stöðu að eiga að vera hvort tveggja í senn sáluhjálpari, uppfræðari og sú sem ákveður hvort Sigga litla kemst í Versló eða ekki. Þetta eru ekki rök í sjálfu sér með upptöku samræmdra prófa, en hins vegar gefur þetta ákveðið drama og lit í tilveruna sem vantar aðeins í okkar kerfi sem er óneitanlega frekar svona rúðustrikað og færibandalegt.

Ef það á að taka upp eitthvað svona kerfi og gera þannig að vit sé í krefst það mikils undirbúnings, yfirlegu og gríðarlegra fjármuna. Að klastra saman einhverjum rafrænum krossaprófum í tveimur eða þremur námsgreinum og setja það í hendurnar á einhverjum örfáum sérfræðingum að semja og græja og gera þá er það umtalsvert verr af stað farið en heima setið. Að mínu mati væri kannski gaman að taka saman einhvera tölu um það hvað almennilegt svona kerfi myndi kosta og setja þá peninga svo í að stórefla kennslu í skapandi greinum og íþróttum, nú eða til að hækka laun kennara, tja, kannski til að tryggja til langframa að enginn nemenadi eða kennari starfi í heilsuspillandi umhverfi vegna myglu, efla íslenskukennslu fyrir nýja íslendinga eða hvað veit ég. Ég held að listinn af því sem mætti setja fé í í menntakerfinu sem myndi skila einhverju fallegra og betra en að hlunkast af stað með þessi próf aftur sé mjög langur. 

Og í blálokin: það gæti verið pæling að taka upp siði danskra með að notast meira við munnleg próf, það er virkilegt stuð og stemming að vera með í svoleiðis seremóníum. 

 

Námsmat og próf - próflaust Ísland 2030

Þessi póstur er innblásinn af þræði um meintan hóp sem starfar að því að útrýma prófum á Íslandi sem er nú líklega ekki til. Hér koma nokkrar óábyrgar hráar og hressar pælingar um þetta mál. 

Námsmat er mikilvægur, en þó hugsanlega ofmetinn, þáttur í starfi kennara og skólakerfa. Mín skoðun er mjög einlæglega sú að helsta markmið mitt í starfi er að mennta. Sem enskukennari hef ég það að leiðarhnoði að nemendur mínir fari frá mér örlítið betri í ensku en þau komu til mín, en líka kannski og vonandi með aðeins dýpri lífskilning og hafi tileinkað sér leiðir til að læra meira og útvíkka heimsýn sína, svona í stuttu máli kannski. 

Mér hefur alltaf leiðst próf og námsmat frekar mikið, en ég virði algjörlega að próf og mat af ýmsu tagi er hluti af menntunarferlinu. Þau geta verið þáttur í samstarfi kennara og nemenda á vegferð menntunarinnar, þau hvetja báða aðila í samstarfinu til að brýna ákveðna þætti námsins og hjálpa manni að átta sig á stöðu mála. Í áfangakerfinu sem er kerfið sem er mér tamast þá á þetta kannski fyrst og fremst við um skyndipróf, en í stórum greinum þar sem teknir eru margir áfangar gildir í rauninni svipað um lokapróf. Allt námsmatið í þessu kerfi eru vörður á leið - og í ákveðnum skilningi er það viss blekking að líta svo á að það sé einhver róttækur munur á símats og lokaprófsáföngum; áfangakerfið er í eðli sínu símatskerfi. Verulega leiðinleg aukaverkun af þessu er sú undarlega ranghugmynd að hvert snifsi sem kemur við sögu í náminu þurfi að "meta" og að nemendur gera aldrei neitt nema það sem "gildir" eitthvað.  Hversu marktækt matið er sem einhvers konar mæling á framgangi nemandans er svo spurning. Íslenskir kennarar eru í mjög djúpum skilningi beggja vegna borðsins, yfir því og undir.  

Ég held reyndar að kjarni málsins í hinum meinta prófahaturshópi sé deilan um samalræmdu prófin sem lauk fyrir nokkru með því að þau próf voru lögð niður. Þetta gerir að íslenska skólakerfið er mjög óvenjulegt á heimsvísu í því að hvorki grunnskóla né framhaldsskóla lýkur á einhverjum samræmdum landsprófum. Þetta gerir okkar kerfi mjög róttækt og áhugavert. 

Ég hef nú fengið reynslu af að kenna í kerfi með samræmdu lokaprófi, þeas. að kenna ensku til dansks stúdentsprófs. Ég hef líka reynslu af að vera nemandi íí A-level námi í breska skólakerfinu, sem lýkur líka með stórum samræmdum prófum. Kostur við slík kerfi er að það myndast smábandalag milli nemenda og kennara gagnvart hjallanum framundan, sem er prófið. Kennarinn getur verið gagnrýninn á fyrirkomulag prófsins, en sagt, tja svona er þetta bara. Kennarinn er líka með ákveðinn metnað fyrir gengi nemenda sinna í prófunum sem er öðruvísi en þegar maður býr prófið til sjálfur. Aðkoma ytri aðila að námsmatinu er líka til þess fallið að hækka metnaðarstig. Próf sem eru samin af sérfræðingum og hönnuð til að mæla ákveðna þekkingu verða svo náttúrulega líka óhjákvæmilega vandaðri en 100 próf samin af hverjum einasta kennara í viðkomandi grein. Helsta gagnrýni á samræmd próf er oft að þau leiði til að allir séu að gera það sama, en það þarf ekki endilega að vera svo: próf geta verið gerð þannig úr garði að þau endurspegli sjálfstæð vinnubrögð nemenda og kennara en mæli líka þekkingu. Annar kostur við prófin er líka ákveðinn hátíðleiki, það er ákveðin reisn yfir danska kerfinu þar sem þú stígur út úr síðasta prófinu og setur upp húfuna. En útfærsla á svona kerfi er ekki hent upp á einni nóttu og ef þetta á að vera vel gert þarf að setja mikla vinnu og mikla fjármuni í það, vinna og fjármunir sem ég myndi hiklaust telja að frá menntunarsjónarmiði sé betur varið í annað. 

Ég held að við séum á mjög góðu róli að mörgu leyti í íslenska skólakerfinu og ég myndi ekki vilja endurvekja samræmdu prófin í þeirri mynd sem þau voru. Ég held hins vegar að það gæti verið mjög áhugavert að hækka metnaðarstigið í námsmati í framhaldsskólum og einn fídus í því gæti verið aukið samstarf milli skóla, td. þannig að lokaprófið í tiltekinni grein í Versló væri samið og framkvæmt af kennurum úr FB og sett upp einhver svona keðja - ekkert endilega alltaf, en stundum, td. dregnar út 2 greinar og X margir skólar sem ættu að vinna saman að namsmati árlega.... 

Leiðin sem væri áhugaverðust að mínu mati hafandi skrifað allt þetta hér að ofan væri einfaldlega að hætta einkunnagjöf eins og hún er núna, bara útskrifa fólk eftir að hafa dvalið í skóla um skeið með stúdentspróf og treysta því áfram. það væri hægt að veita viðurkenningar fyrir einvherja mjög töff hluti sem einhver hefði gert eða eitthvað, en kannski jafnvel óþarfi. Leiðin til að falla í slíku kerfi væri einfaldlega eins og í vinnu, ef þú sinnir ekki starfinu, mætir ekki eða ert með leiðindi ertu bara látin fara. 

Skóli eftir máli

Ég hlustaði á frábært viðtal við Harald Sigurðsson, skipulagsfræðing í Víðsjá nýlega, sem má finna hér. Viðtalið erum um bók hans Samfélag eftir máli, og virkilega áhugavert að heyra hvernig hann tengir titilinn við sögu Svövu Jakobsdóttur, Eldhús eftir máli.

Harladur tengir pælingar sínar og rannsóknir í skipulagsfræðum við verk Jane Jacobs  sem er mikilvægur hugsuður á þessu sviði, en ég þekki hana og hennar verk í gegnum skrif James C. Scott sem spinnur út frá hugmyndum Jacobs í bók sinni Seeing like a State, sem er mikið merkisverk. Rauði þráðurinn í þessum pælingum er djúpstæður and-módernismi og ímugustur á allri ofskipulagningu, svæðisskiptingu og tilraunum til að byggja skipulag á einhverjum mælingum og hugmyndum sérfræðinga um hvernig mannlífi sé best hagað. Eins og ég skil Harald, Jacobs og Scott er mikilvægt að hafa í huga hvað fólkið sjálft vill og leyfa hlutum að þróast aðeins í rólegheitum af sjálfu sér. Blanda alskonar starfsemi í hverfum, hafa fjölbreyttar byggingar og byggingarefni, blanda saman samfélags, aldurshópum o.s.frv. 

Skólinn er svo sannarlega skóli eftir máli og kassalögun og rúðustrikun menntakerfisins svo gott sem algjör. Takið eftir að niðurbrot tímans í stundatöflu og niðurbrot rýmisins í skólastofur og ganga er nánast hliðstætt. 

Vissulega eru til dæmi um alskonar tilbrigði, en ég hef heimsótt mikinn fjölda skóla í Evrópu og nokkra í Bandaríkjunum og þetta grunnform í nálgun á tíma og rúm er algjörlega dómínerandi alstaðar. 

Þessi nálgun er mér algjörlega eðlileg og runnin í merg og bein, og svo á við um nánast um alla, og að láta sér detta í hug að hægt væri að gera þetta einhvern veginn öðruvísi virðist fjarsæðukennt. Ef maður hugsar út í að hugmyndin að baki hönnuninni á skólahúsnæðinu og stundatöflunni byggir á einhverjum mannanna verkum og væntanlega einhverjum misgóðum mælingum fyrri tíma þá kannski gæti maður aðeins farið að hnikla brýrnar og enn frekar ef farið er að velta fyrir sér að þetta fyrirbæri sem við erum öll látin ganga í gegnum (bókstaflega) er ekkert svo sérstaklega gamalt (ekki frekar en t.d. hinn heittelskaði einkabíll).

Í háskólum samtímans og framhaldsskólum Íslands hefur svo mælistikunni og ferköntuninni verið brugðið á viðfangsefnin í þessum kössum í tíma og rúmi sem skólakerfið býður upp á, í formi svokallaðra "eininga" og "áfanga". Hér er um að ræða hugsmíð sem bútar niður þekkingu í rafsuðu, dönsku og heimspeki í hluta sem séu með einhverjum hætti sambærilegar. Þetta er nokkuð dularfull pæling, en þó hugmyndin sé frekar ung er hún þegar orðin mörgum mjög töm og þykir allt að því dónalegt að brydda upp á að eitthvað sé athugavert við hana. 

Við þessu má bregðast með að segja að það þurfi að hafa skipulag á hlutunum, og vissulega þarf stað og tíma til að læra og svo að hafa einhver verkfæri til að átta sig á hvort fólk kunni hluti eða ekki. Mér finnst samt hæpið að sú niðurstaða sem altumlykjandi staðlar samtímans byggja á að það hljóti að vera þannig að öll viðfangsefni fyrir alla hópa lærist best svona. Gæti aldursblöndun átt við stundum? Er gott að vera stundum einn með sjálfum sér? Gæti verið gott að fá að vera í friði með jafningjum sínum í meira en korter milli kennslustunda? Getur verið að maður læri betur ef maður þarf ekki stöðugt að vera með það bakvið eyrað að einhver sé með augu og eyru á öllu sem maður gerir? Er það kannski möguleiki að það sem henti og hentaði mér, henti þér kannski ekki? 

Ég er ekki að mæla fyrir einhverri alsherjar byltingu, enda það síðasta sem þarf eitthvað nýtt "átak" enda er ég málsvari "átaks gegn átökum". Ég held hins vegar að í rólegheitum væri frábært að gefa meira rými fyrir fjölbreytni, bæði að skólar almennt taki að auka fjölbreytni í sínum störfum, að tilraunaskólar og prógrömm af ýmsu taki fái að blómstra, að fólki gefist raunverulegt tækifæri til að prófa sig áfram og gera tilraunir með heimaskólun og afskólun og svo framvegis, að kannski verði til skólar sem hafi mýkri, sveigðari og meira flæðandi nálgun .... þróunin í þá átt verður hins vegar að vera mjúk, sveigð og flæðandi og án alls æsings .... 

Kulnun kennara

Athugið: Þessi pistill er skrifaður fyrst og fremst frá sjónarhóli framhaldsskólakennara og er ekki byggður á rannsóknum, meira svona hráar og hressar pælingar byggðar á perónulegri reynslu og pælingum. 

Kennarastarfið er krefjandi, en líka mjög skemmtilegt, gefandi og áhugavert. Margt mæðir á okkur og getur valdið streitu. Hér falla undir erfið samskipti við nemendur, foreldra, erfiðir stjórnendur og samstarfsfólk. Ekkert af þessu eru þættir sem við getum beinínis stjórnað. Þess vegna er mikilvægt að huga að þeim þáttum í starfinu sem við getum stjórnað og reyna að tryggja að þeir valdi ekki streitu ofan á það sem ekki verður við ráðið. 

Þegar kemur að því að skipuleggja kennslu, velja námsefni og skipuleggja námsmat er ákaflega mikilvægt að kennarar hafi í huga andlega sjálfsvörn og standi vörð um tíma sinn. Frelsi kennara í starfi er mjög mikið og við erum okkar eigin helstu óvinir í því að búa til of mikið vinnuálag. Jafnframt eru margir kennarar sem koma sér upp ósiðum eins og að vinna á síðkvöldum og um helgar. Það er mjög gott að geta sveigt tímann að eigin þörfum en hér þarf að stíga mjög varlega til jarðar. Þegar nýir kennarar koma til starfa er mikilvægt að þeir velji sér góðar fyrirmyndir í þessu sambandi. Vinnan við undirbúning, yfirferð og allt er meiri í upphafi ferils, en mikilvægt að taka strax skýra ákvörðun um hvert metnaðarstigið á að vera. Í mínum huga er til dæmis mun mikilvægara að vera vel upplagður og úthvíldur í kennslu heldur en að svipta sig nætursvefni til að nemendur fái ritgerð degi eða tveimur fyrr til baka. 

Annað vandamál sem líka tengist þessu frelsi er freistingin til að breyta aldrei neinu. Sömu verkefnin, sömu prófin sama bókin ár eftir ár eftir ár og maður verður leiðari og leiðari og leiðari.... og þá er kannski ekki að spyrja að leikslokum. 

Listin felst þá í því að finna eðlilegt jafnvægi milli metnaðar og nýjungagirni og doða og tilbreytingaleysis. Það er líka mikilvægt að leita eftir því að fást við fleira en bara kennsluna, taka þátt í þróunarverkefnum, fara á námskeið, taka þátt í alþjóðastarfi, kynna sér og vera með í starf fagfélaga og stéttarfélagsins - innan skynsemismarka að sjálfsögðu! 

Ég nefndi erfitt samstarfsfólk hér að ofan og þetta er náttúrulega viðkvæmt mál en það getur verið að ákveðnir aðilar í kennarahópi leiði hópinn inn í öfgar í aðra hvora áttina. Þarna þarf maður sjálfur að vera á vaktinni og ef vel lætur þá ættu stjórnendur að vera það einnig en það kemur því miður fyrir að þeir séu erfiðir líka. Þá gæti verið spurning að svipast um eftir öðrum skóla eða skipta bara um starfsvettvang.... 

Hugsuðurnir hans Atla

Atli Harðarsson hefur nýlega skrifað tvær mjög áhugaverðar greinar á Skólaþræði, um tvo menntaheimspekinga, og hvort tveggja hugsuði sem leita í brunna meginlandsheimspeki og pragmatisma, annars vegar Gert Biesta og hins vegar Maxine Greene. Verður að segjast eins og er að þetta eru frábærar greinar sem vekja mann til umhugsunar. Það er sérstaklega gaman þegar maður rekst á hugmyndir og pælingar sem ríma við eitthvað sem hefur verið að brjótast um innan í manni lengi en maður hefur ekki getað fundið samhljóm með. 

Þessir tveir hugsuðir eru greinilega á mjög svipuðum nótum í sínum pælingum og hugmynd Biesta um "subjectification" sem markmið menntunar passar mjög vel við Greene. Hugmyndin er að menntun felist í því að nemendur uppgötvi sjálfa sig, finni sér sinn eigin stað í heiminum, að vekja þá til meðvitundar um heiminn og kveikja í þeim þrá til að móta sitt eigið líf og hugsanlega taka þátt í mótun samfélagsins líka. 

Grein Atla um Greene er líka frábær, en ég mæli líka sérstaklega með heimildamynd um Greene sem má finna á YouTube (hlekkur að neðan). Saga hennar er saga um hvernig hún berst gegn þreföldum fordómum í ferli sínum innan amerískra háskóla. Hún var kona sem átti fjölskyldu, en það þótti hin mesta furða að svoleiðis fólk ætlaði sér eitthvað í heimspeki. Hún var gyðingur, en lengi framan af ferlinum voru gyðingar útilokaðir frá störfum við margar stofnanir. Í síðasta lagi hafði hún áhuga á og skrifaði út frá meginlandshefð í heimspeki inn í heimspeki menntunar, einkum tilvistarhyggju, en kollegum hennar í amersískri heimspeki miðrar tuttugustu aldar þótti slíkt jaðra við hreinan dónaskap.

Hugmyndir Greene eru í mjög svipuðum anda og Biesta, en hennar hugmynd um kennara og menntun okkar er að til að ná því að hjálpa öðrum að finna sér stað í tilverunni þurfum við að hafa gert það sjálf. Þannig er undirbúningur kennnarans undirbúningur í hugsun og sjálfsrækt, og mikilvægt að hver og einn finni sér sína leið. Og greinarnar sem eru lang mikilvægastar í þessu samhengi eru húmanískar greinar og skapandi greinar - en það er í gegnum þær sem við náum tengslum við okkur sjálf og umheiminn. 

Grein um Biesta:  

https://skolathraedir.is/2023/12/08/ad-vakna-til-vitundar-um-bokina-world-centred-education-eftir-gert-biesta/

Grein um Maxine Greene: https://skolathraedir.is/2024/01/06/maxine-greene/

Heimildamynd um Greene: https://www.youtube.com/watch?v=36wW31VaTSk&t=2705s

Íslenskir nemendur í dönsku umhverfi

Þessi póstur er ekki nema óbeint og á ská innlegg í einhvers konar Pisa umræðu, og getur ekki talist vísindaleg, heldur er þetta lítil reynslusaga tengd starfi mínu sem kennari í svokölluðum NGK bekk í Versló. Ég sinni umsýslu og praktískum málum þessu tengd, en að auki kenni ég bekknum ensku, og þá samkvæmt dönsku kerfi sem er all ólíkt íslenska áfangakerfinu, en ég hef nú eitthvað tjáð mig um það annars staðar og geri mér ekki mat úr hér. 

Nýlega var ég á fundi með kollegum mínum í Færeyjum og Danmörku um verkefnið, og þar kom fram pæling sem ég hef oft heyrt áður en hún er sú að upplifun danskra kennara er að íslensku nemendurnir séu óvanir að tjá sig í tímum, séu óvanir því að vera beðnir um að hafa skoðun á hlutunum og séu ósjálfstæðir í vinnubrögðum. 

Vissulega er hópur íslenskra krakka sem fer út lítill, en mér finnst þetta samt merkilegt. Íslensku krakkarnir eru vön tíðum skyndiprófum, verkefnablöðum, en ekki vön að taka þátt í umræðum, rétta upp hönd og koma með sín eigin sjónarmið.

Faglega séð eru þessir krakkar sterkir, sérstaklega í ensku, þau standa líka nokkuð vel í stærðfræði en stóri þröskuldurinn er danskan, sem getur ekki talist annað en eðlilegt, og svo er það þessi menningarmunur sem kemur fram og t.a.m. enskukennarnir taka vel eftir. Þar sem hluti af einkunnum krakkana byggir á þátttöku í tímum og virkni í umræðum skiptir þetta máli, og flest þeirra ná sér á strik með þetta á fyrsta árinu. 

Þessir krakkar hafa komið úr hinum og þessum skólum og eru mjög fjölbreyttur hópur, en þarna kann að vera einhver vísbending um að vinnubrögð á unglingastiginu hér hjá okkur séu aðeins í einhæfari kantinum og við gætum lært eitthvað af frændum okkar. 

Grein í Vísi 2 - breytingar í framhaldsskólum

 Tengi hér á grein eftir mig í Vísi, svona til að halda til haga - Breytingar í framhaldsskólum.  Það hafa orðið líflegar og skemmtilegar umræður um þetta á féalgsmiðlum hjá mér, og ég vil halda til haga að

• þriggja anna kerfið með lotum var þróað í MS en ekki í FG 
• spannakerfi (fjórar annir) hefur verið þróað í Menntaskólanum á Egilsstöðum
• fjarnám á framhaldsskólastigi er mjög öflugt og að líkindum einstakt á heimsvísu 
• MH var með 3 anna kerfi þegar skólinn var stofnaður, en þá var ekki komið áfangakerfi

Námsmat - grein í Vísi 1

Ég skelli hér inn link á grein sem birtist í Vísi um námsmat eftir mig, svona til að halda utanum það sem ég skrifa hér. Vinur minn benti mér á að það vantar inn í greinina kveikjuna að greininn, en það mun vera Facebook póst frá Ragnari Þór Péturssyni þar sem hann stingur upp á inntökuprófi í Versló og aðra vinsæla skóla, sem mér finnst alveg afleit hugmynd. 

Annað undirliggjandi eru pælingar um símatsáfanga vs. prófaáfanga í framhaldsskóla og kannski svona pælingin að benda á að munurinn sé kannski ekki svo afgerandi. 

Greinin mín í Vísi

Sameiningar og allir í verknám

 Í síðustu viku kom upp umræða að sameina eigi Kvennaskólann og Menntaskólann við Sund og starta nýjum skóla í Stakkahlíð, sem nú um stundir hýsir Menntavísindasvið Háskóla Íslands. Ein af ástæðum þess að flytja þurfi MS er sögð að húsnæði skólans sé myglað, en svo er víst Stakkahlíðin líka mygluð - svo mögulega væri verið að fara úr myglunni í fúkkann. Rökin fyrir svona sameiningu eru fjárhagsleg hagræðing og einhver samlegðaráhrif sem samkvæmt reiknimeisturum skili til lengri tíma hagnaði. Jafnframt er talað um minnkandi árganga svo þörfin fyrir framhaldsskólapláss muni fara minnkandi á næstu árum.  

Þetta er gott og blessað, en rökin fyrir því að velja þess tilteknu skóla eru ekki augljós. Skólarnir tveir eru mjög ólíkir og í þeim báðum hefur farið mikil vinna í að þróa og prufukeyra fyrirkomulag náms sem má segja að séu á sitthvorum enda e.k. rófs bekkjarkerfis og áfangakerfis. MS er með einhvers konur ofuráfangakerfi með þrjár annir og lotufyrirkomulag, Kvennó með bekkjarkerfi með töluvert miklu vali sem var þróað sem ákveðin fyrirmynd fyrir aðlögun að styttingu framhaldsskólans - og það fyrirkomulag er t.d. að ýmsu leyti fyrirmynd kerfisins sem tekið var upp við styttingu í skólanum mínum, Versló. Bæði þessi kerfi hafa fallið vel í kramið hjá framhaldsskólanemum og mikil aðsókn verið að báðum þessum skólum undanfarin ár. Svo má líka benda á að námsfyrkomulagið í langvinsælasta skóla landsins, sem er víst einmitt Versló, líkist um margt fyrirkomulaginu í Kvennó. Ef sameina á þessa tvo skóla er útilokað að halda í bæði þessi módel og mikil óvirðing við þróunarstarfið í báðum þessum skólum að taka alla þá vinnu og henda henni í ruslið. Miklu nær vær að sameina skóla sem eru með hefðbundnari útfærslur á áfangakerfinu, nú eða að sameina tvo bekkjarskóla (FB/ FÁ, MH/ FÁ, MR/Kvennó, Kvennó/ Versló .... ). Það er aðalsmerki íslenska framhaldsskóla hversu fjölbreytileg flóran er hjá okkur og sveigjanleikinn í kerfinu er mikill. Hins vegar er það svo að bekkjarkerfið er í ákveðinni varnarbaráttu (það virðist ekki henta yfirvöldum þó eftirspurn eftir því sé mikil hjá nemendum) og ég óttast mjög að þessi nýi skóli myndi frekar dám af áfangafyrirkomulaginu í MS en kerfinu í Kvennó. 

Önnur hlið á þessu máli eru áætlanir um að mikið stærri hluti nemenda fari í verknám. Jákvætt er að nýlega hefur eftirspurn eftir verknámi aukist, en hins vegar finnst mér það mjög hæpið að ætla að handstýra stórum hluta árganga í eitthvað tiltekið nám, og velti því mjög fyrir mér hvernig eigi að fara að því. Hér óttast ég að ákveðnir hópar sem fara í bóknám tryggi stöðu sína enn frekar í samfélaginu og hér sé uppskrift að meiri stéttaskiptingu og elítumyndun. Aukin tölvuvæðing, meiri alþjóðasamskipti, breytingar á stöðu íslenskunnar og margt fleira held ég geti einmitt kallað á öflugt bóknám þar sem þekking á tungumálum, samfélaginu og grunngerð þess og flóknari færni tengd tölvum og tækni verði mikilvægari en verknám. Ég veit þetta náttúrulega ekki, en eins og ég hef bloggað um áður þá finnst mér að það eigi að hlusta á það hvað fólk vill þegar boðið er upp á nám en ekki semja einhverjar loftkenndar fimm ára áætlanir sem byggja á heimi sem er að líða undir lok og tengist ekki endilega þeim heimi sem býður okkar í þoku framtíðarinnar. 

Framhaldsskólakennarar - tilgáta um fjórar týpur (uppfært frá fyrri pósti)

Hér er smá uppfærsla á gömlum pósti og bætt við heilli týpu, samkvæmt ábendingu Facebook vinar og fyrrum samkennara Bergs Tómassonar. Ábyrgðin á þessu öllu er þó alfarið mín. Ég krunka smá í hinar, en ekki mikið. Ég reyndar verð að biðja fylgismenn Hegels og Páls Skúlasonar afsökunar á því að rjúfa þrítöluregluna. Svo gæti líka alveg verið að það þurfi að bæta við fimmtu. 

 Ég hef verið framhaldsskólakennari í 23 ár, og er á því (af ýmsum ástæðum) að það sé besta starf í heimi (heimurinn er hins vegar afar ófullkominn, svo það er mikið pláss til bætingar)... Ein ástæðan er að stéttin er fjölbreytt og við hvern skóla kennir fólk sem kemur úr ýmsum áttum. Hér að neðan set ég fram tilgátu um fjórar týpur kennara, sem býður upp á möguleika að spegla sjálfan sig. Tvær fyrstu týpurnar tel ég í meginatriðum jákvæður, ég er ekki alveg viss með þá þriðju. 

Það hefur verið bent á að tilgátan eigi líka við önnur skólastig, en varðandi það þá set ég fram þá aukatilgátu ásinn sé ríkjandi í leikskólum og grunnskólum, tvisturinn sækir í sig veðrið á unglingastiginu og er nokkuð áberandi á framhaldsskólastiginu. Óvænt bóla af týpu þrjú kemur svo hins vegar í framhaldsskólanum (þó hún finnist alstaðar) - bendi t.d. á furðulega ritúala í kringum próf í mörgum skólum sem minna á launhelgar Azteka til forna (perur teknar úr á klósettum, full cavity leit á nemendum o.s.frv.) - og þessa furðusiði þarf að hafa í frammi ekki sjáldnar en tvisvar á ári - og margir nemendur látnir tví eða þrí sitja í gegnum ósköpin. Þetta reglublæti er svo ekki bundið við Ísland heldur virðist jafnvel kveða enn rammar að þessu hjá fyrrum herrum vorum í Danmörku. Tvistarnir ráða svo alfarið ríkjum í háskólum. Fjarkinn finnst því miður líka alstaðar, og er eina týpan sem væri best að vera alveg laus við. Heilbrigt hlutfall af þristum er mikilvægt og eðlilegt, en þegar ofvöxtur hleypur í þann hóp er voðinn vís. 

Ég minni á yfirskrift bloggsins, hrátt og hresst, en líka að öllu gamni fylgir nokkur alvara. Mig rámar í einhverja svona flokkun sem var kynnt í kennslufræðinni og var skemmtileg, hér er svo önnur sem má skemmta sér við þar sem erkitýpur Jung eru mátaðar á kennara.

1) Ásinn: Ljúfi kennarinn. Fókus þessa kennara er velferð nemenda. Hann er fljótur að læra nöfn, veit hverjir í bekknum eru saman, er flinkur í foreldrasamskiptum og rekst yfirleitt vel í kennarahópnum. Áhugamanneskja um mannleg samskipt og tilvalinn í trúnó í staffa partíum. 


 

2) Tvisturinn: Fagidjótinn. Þessi kennari elskar greinina sína og er mjög upptekinn af alskonar nördagangi tengdu henni. Fylgist vel með nýjungum á sínu sviði og mikill brunnur að sækja í ef mann vantar að vita meira um greinina. Veit ekki hverjir eru saman í bekknum og ekki líklegur til að bjóða sig fram í hóp sem á að ræða samskipti á vinnustað. Held að tvistinn megi finna í öllum greinum, en finnst samt einhvern veginn eins og það sé í ákveðnum raungreinum sem þessi er sterkastur. 

3) Þristurinn: Reglupésinn. Þessi kennari hefur mestan áhuga á agamálum, reglum og einkunnum. Orð eins og "einkunnaverðbólga" og "prófsvindl" eru hans ljóðlist og tónlist. Áberandi á kennarafundum, áhugamanneskja um snjallsímabann. Eins og ég nefni að ofan þá samsama ég mig ekki mjög vel með þristinum, en viðurkenni að það er alveg fínt að einhver sé að passa að það sé ekki allt í rugli (þið vitið að mætingar séu færðar, að rusli sé hent og svoleiðis) - þristar geta veitt aðhald. Of margir þristar eru hins vegar stórhættulegir. Og munið: ekki tvö bil á eftir punkti!!!

4) Mér-er-drull. Þessi týpa er sem betur fer kannski ekki algeng, en samt. Talar aðallega um sjálfa sig í kennslustundum, mætingar mögulega stopular, mikil neikvæðni, stefnir í þunglyndi og kulnun. Lausnin er víst ekki að fara að drekka meira, skilst mér - en líklega að finna aftur sinn innri ás eða tvist... helst ekki þrist. Þessi karakter á mögulega fortíð sem (mögulega of) ástríðufullur kennari. Eða, og þetta er held ég oft málið, þessi upplifir sig sem "bara" kennari (fór ekki í doktorsnámið, gafst upp að bíða eftir meikinu með bandinu, hálkláruð skáldsaga vistuð í gamalli Appletölvu sem er ekki hægt að opna .... ) .... eins og með þristinn getur verið hollt að hafa sletta af fjarkanum með sér, en hann má ekki ná yfirhöndinni. Fjarki er reyndar gjarna í stjórnunarstöðu og það er alveg rosalega vond hugmynd. 

Róttæk kennslufræði II

Þetta blogg er sérstaklega ætlað þeim sem eru á síðunni um róttæka kennslufræði, og hluti af viðleitni til að sjá hvort það megi eitthvað virkja það dæmi meira .... 

Ég hef áður skrifað samnefndan pistil sem er númer eitt sumsé. 

Þetta er skrifað í Nörrebro hverfinu í Kaupmannahöfn, en hér rétt í nágrenninu er menntaskólinn Det Frie sem titilmynd síðunnar er frá og ég hvet ykkur til að kynna ykkur: https://www.detfri.dk/

Mér datt í hug að leggja grunn að einhvers konar manífestói sem við gætum haft á síðunni. Svo er líka spurning hvort það væri heppilegra að hafa hóp en læksíðu .... og er Facebook besti vettvangurinn .... ? Allt mjög verðugar pælingar. Ég hendi niður nokkrum hugmyndum, og svo bara endilega heyra frá sem flestum. 

-Starf kennara og allra menntastofnana snýr að því að efla alhliða þroska fólks með fjölbreytilegum hætti, alt sem þrengir og heftir þessa viðleitni þarf að forðast. 

-Námsmat af öllu tagi á helst að leggja niður. 

-Endurhugsa þarf hönnun á tíma og rúmi þar sem menntastarf fer fram (stundatöflur og skólahúsnæði)

-Öllum stefnum og dogmum þarf að taka með miklum fyrirvara en læra af þeim og sýna virðingu, hvort sem það snýst um "núvitund", "hæfniviðmið" eða "hjalla". 

-Við lærum af hvert öðru og kennurum og skólum um heim allan til að bæta okkur í viðleitni okkar. 

-Afnema ber Aðalnámskrá og innleiða þennan lista í staðinn. 

-Húmorsleysi er óheimilt. 

-Nemandinn er í forgrunni. 

-Fög eru rammar sem geta stundum verið heppilegir, en oft eru þeir fyrir. 

-Það á að vera gaman í skólanum. 

-Heimanám er bannað nema það sé örugglega skemmtlegt og á forsendum nemandans. 

-Kennarastarfið er besta starf í heimi. 

-Það er hægt að lauma ýmsu róttækum prinsippum inn í starfið, jafnvel í mjög íhaldsömu umhverfi. 

Malcolm Gladwell um mat á háskólum í Bandaríkjunum

Ég var að ljúka við að hlusta á tvo þætti hjá Malcolm Gladwell í Revisionist History, sem er besta hlaðvarp í heimi, þennan hérna: 

 https://www.pushkin.fm/episode/lord-of-the-rankings/

og svo þennan hérna 

https://www.pushkin.fm/episode/project-dillard/

En í þessum þáttum tekst Malcolm á við að gagnrýna og greina matskerfi US News fyrir Bandaríska háskóla, (Hér er nýjustu niðurstöður þar). 

Í mjög stuttu máli kemur það ákaflega berlega í ljós að þessi ágæti listi mælir allt annað en gæði menntunar. Fyrst og fremst er þetta listi sem vegur eftirfarandi þætti: 

-hversu ríkur er skólinn 

-hversu mikilla forréttinda njóta nemendur við þessa skóla

-hversu hátt hlutfall nemenda eru hvítir

o.s.frv. 

Þessir þættir eru mjög í anda Gladwells, en segja má að einn lykilþráður í hans verkum sé að draga í efa mörg kerfi sem eru notað til að meta og velja hluti - meintar hugmyndir um "gæði". Megin sjónarmiðið að er mikill hluti af hátimbruðum matskerfum sem við treystum á eru handónýt, bæði út frá beisikk tölfræði og líka út frá því hvernig þau viðhalda og styrkja félagslegt óréttlæti. 

Væri mjög gaman að sjá hann glíma við matskerfin sem eru notuð á heimvísu, en í fljótu bragði sýnist mér að þeir falli að miklu leyti í sömu gryfjur, en það er sagt á ábyrgðar samt. Mér finnst líka að þegar við hugsum um okkar litla kerfi á Íslandi að hér sé víti til að varast, og þó við séum ekki með eitthvað svona formlegt kerfi þá erum við með óformlegar hugmyndir um t.d. hvað séu "bestu" framhaldsskólarnir og kann að vera að það sé ekki byggt á mjög traustum grunni. 

Hvet allt áhugafólk um menntun til að hlusta á þættina og hugleiða þessi mál. 

Harry Potter í Versló - pælingar með þættinum Kynning - á brautarpallinum

Nú er komið í loftið hlaðvarpið um Harry Potter og ævintýri hans í Versló. Ég setti alla seríuna í loftið í einu, og þannig getur fólk hlustað í þeirri röð sem það vill og á þá þætti sem það vill. Ég ætla að setja inn nokkra bloggpósta sem fylgja hverjum þætti úr hlaði, svona með einhverjum hráum og hressum pælingum um hvern þátt. 

Fyrsti þátturinn er að uppistöðu til samtal mitt og Helgu sem kennir námskeiðið með mér. Það er mikilvægt að þó að ég hafi búið þetta hlaðvarp til þá er ég ekki að eigna mér áfangann, hann er okkar samstarfsverkefni. Það er líka kannski áhugavert í þessu samhengi að þeir sem hafa fylgst aðeins með mér á vettvangi skólamálaumræðunnar er að ég hef (mjög) ákveðnar efasemdir um áfangakerfið, og ég stend við þær. Hins vegar er eitt fyrirbæri sem ég tel mjög jákvætt í áfangakerfinu, en það er einmitt valáfanginn sem Harry Potter áfanginn er dæmi um. Áfangahönnun er náttúrulega listgrein, og það má eiginlega segja að þetta hlaðvarp sé ákveðinn spuni í kringum þá pælingu. Mér finnst valáfanginn bjóða upp á að prófa sig áfram með óvenjuleg viðfangsefni, spennandi aðferðir og ýmsa nýstárlega hluti. Hugmyndir sem kvikna í valáföngum smita oft útfrá sér í aðra áfanga.... Jafnframt eru valáfangar fyrirbæri sem opnar fyrir ákveðna samkeppni milli kennara og greina, sem stundum hefur skemmtilegar og skondnar hliðar.

Annað sem valáfangar bjóða upp á er samstarf milli kennara, innan greina og þvert á greinar. Það er reyndar áhugavert og rannsóknarefni í sjálfu sér hversu lítið kennarar á framhaldsskólastigi vinna saman, en undantekningarnar er einmitt helst að finna í valáföngum. Samstarfið við Helgu i mótun og þróun þessa áfanga hefur verið alveg frábært, reyndar hefur það haft þær afleiðingar að auk þess að kenna þennan áfanga saman höfum við líka kennt saman einum bekk í "venjulegum" áfanga og það hefur nú líka bara gengið svona ljómandi vel! Ég vil endilega benda öllum áhugasömum um kennslu og svo líka um Harry Potter til að ljá hlaðvarpinu mínu eyra!  

Hér er linkur til að hlusta á þáttinn: https://open.spotify.com/episode/0mbkV2EuMjXoLaaZN3eZA0

Ólafur Stefánsson og Lovegood feðginin

Það er gaman að fólk hafi áhuga á skóla og menntamálum, og sérstaklega áhugavert þegar það hefur sterkar skoðanir. Ólafur Stefánsson, þekktur sem handboltamaður hefur verið mjög gangrýninn á skólakerfið, telur það stíft og ekki hafa breyst í takt við tímann. Hann var í slagtogi við listamanninn skondna og skemmtilega Þorvald Þorsteinsson með þessar pælingar um skeið, en Þorvaldur lést því miður fyrir aldur fram. Voru þeir ef ég man rétt með einhverjar rosalegar pælingar um að stofna e.k. frískóla í Heilsuverndarstöðinni - endilega rifjið þetta upp fyrir mér. 

Nýjasta útgáfa gagnrýni Óla birtist í áhugaverða viðtali við Sölva Tryggvason sem fylgir hér að neðan. Eins og títt er með listamenn, heimspekinga og sjáendur þarf að leggjast í smá túlkunarvinnu til að skilja mál Óla. Hann er ekki sérstaklega skýr í tali og notar mikið af ensku. 

Aðaltesan sem hann er með er að yfir öllu skólakerfinu vomi skrímsli. Þetta skrímsli er Aðalnámskrá. Kenningin er á þá lund að undir harðræði Aðalnámskrár leiti allt skólastarf í sama farveg og meðan að ægivald hennar ríkir yfir okkur þá verði frelsi, sköpun og allt sem er gott og fallegt undir í skólum landsins. Í máli þeirra félaga Óla og Sölva finnst mér reyndar fátt benda til að þeir, frekar en flestir kennarar eða fólk almennt hafi lesið Aðalnámskrána sem í gildi er; en rödd Aðalnámskrár er ekki endilega mikið skírari en rödd Ólafs og þarf líka túlkunarfærni til að skilja hana. 

Ég held samt að hugmynd Óla um Aðalnámskra megi túlka sem myndlíkingu fyrir ákveðna rödd og afl sem hafi mikil áhrif í skólastarfi. Hér er einhvers konar blanda af vana, íhaldsemi og ótta við breytingar sem mætti líta á sem einhvers konar yfirsjálf sem stýrir okkur með ósýnilegri hendi. Íslenskir kennarar eru hugsa ég sú stétt veraldarinnar sem er með mest sjálfræði yfir störfum sínum, en engu að síður er töluvert mikil íhaldsemi í gangi.... áhugavert mál. 

Annað sem Óli gerir sem mér finnst skondið er að hann vísar slatta í Harry Potter, segist vera með flokkunarhatt og eitthvað, en ég fæ líka á tilfinninguna að hann hafi ekki lesið bækurnar - eða þá að hann leikur sér með efnið á einhvern hátt sem að gefur þessi tilfinningu sem er þá einhvers konar öfugsnúin snilld. 

Ég kýs að líta á Óla sem einhvers hliðstæðu við Lovegood feðginin í Harry Potter. Luna og Xenophilius eru með alskonar furðulegar hugmyndir sem fólk leiðir hjá sér og lítur niður á (einhvers konar hippar / nýaldarsinnar innan galdraheimsins), en svo kemur í ljós að inn á milli alskonar bulls sem þau eru með glittir í mikilvæg sannindi - t.d. hvað varðar dauðadjásnin. 

Að síðustu finnst mér pælingar þeirra félaga um hugútvíkkandi jurtir og sveppi alveg magnað, og þá fattar maður hvernig allt kemur aftur og allt snýst í hringi... Óli er eiginlega handboltahippi með dellu fyrir skólaumbótum, með spennandi sveppi í hliðartöskunni. 

 

 

 

 

 

Af hverju má fólk ekki læra það sem það vill þar sem það vill? Um námsval og aðgangsstýringu

Um þessar mundir eru krakkarnir okkar og unga fólkið að glíma við val. Tíundubekkingar eru að velja sér framhaldsskóla og nýstúdentar eru að pæla í hvað þær ætli nú eiginlega að verða þegar þeir verða stórir. Hvort tveggja eru stórar spurningar, þó sú síðari sé nú mögulega stærri.

Margan nýstúdentinn dreymir um að verða læknir. Og mörg þeirra eru tilbúin að leggja mikið á sig til að ná þessu marki, en það er hægara sagt en gert. Fáir komast að og mjög stórum hóp er vísað frá. Stór hluti, hugsanlega meirihluti, þeirra sem er vísað frá myndi örugglega ráða ágætlega við námið. Hluti þeirra sem er vísað frá fer til annarra landa til að læra læknisfræði og verða að frábærum læknum, eftir því sem ég best veit. 

Annar hópur, aðeins minni, og, tja, svona aðrar týpur kannski, eru þau sem vilja verða leikarar. Þar er svipað upp á teningnum - margir verða frá að hverfa, sumir fara í nám í öðrum löndum, og geta, að því ég best veit, náð því að verða flottir leikarar - en með ærnum kostnaði og fyrirhöfn. 

Yfir 500 tíundubekkinga, ár eftir ár, dreymir um að komast í skólann þar sem ég kenni, Versló. Við þurfum að vísa frá stórum hópi krakka, og meirihluti þeirra hefði án efa gengið prýðilega hjá okkur. 

Það er stundum talað um að hægt sé að kjósa með fótunum. Og stundum er líka talað um að á Íslandi sé eitthvað sem er kallað lýðræði. Af hverju í ósköpunum tekur stefnumótun og útfærsla í menntamálum ekki tillit til vilja fólks? Það er ekki nokkur leið að segja að í þessum dæmum sem ég tek sé um tískufyrirbrigði að ræða. Tökum hvert dæmi fyrir sig. 

Við gætum alveg menntað miklu fleiri lækna, og ég held að við ættum að mennta a.m.k. þann hóp sem fer utan til náms, og við gætum jafnvel verið land sem tæki á móti nemendum í læknisfræði. Þá væri læknaskortur úr sögunni, til lengri tíma gæti launakostnaður lækkað o.s.frv. Læknisfræði er mögnuð alhliða grein og því fleiri sem læra hana, þeim mun fjölbreytilegri og áhugaverðari rannsóknir verða stundaðar. Möguleikar á alskyns frumkvöðlastarfsemi eru endalausir, og eins og dæmin sanna reynast læknar vel í ýmsum störfum utan hefðbundinna viðfangsefna þeirra. 

Að breyttu breytenda má segja það sama um leikara. Leiklistarmenntun getur nýst í skólum, í ferðaþjónustu og gert lífið fallegra og fyndnara. Kostnaðurinn við að vera með öfluga leiklistarmenntun er hverfandi (ólíkt læknisfræðinni) og hér er líka ágætur möguleiki á því að byggja upp leiklistarnám sem gæti orðið eftirsóknarvert úti í heimi. Tungumáladæmið leysum við bara. Þróun og uppbygging í kvikmynda- og þáttagerð tengist þessu svo, sem og margvíslegir möguleikar í nýjum miðlum o.s.frv. 

Að framhaldsskólanum. Af hverju hefur engum dottið í hug að kannski langar þennan stóra hóp sem vísað er frá Versló á hverju ári að komast í skóla sem líkist Versló?  Af hverju er það ekki kannað hvað er það sem krakkarnir sækjast eftir og pælt í að vinna með það? Öll umræða um þessi mál hefur mér þótt einkennast af hroka og ákveðnu virðingarleysi gagnvart krökkunum. "Það er bara út af félagslífinu". Bara? Félagslíf er ekki neitt bara fyrir framhaldsskólanema. Getur verið að þessa krakka langi í bekkjarskóla? Getur verið að þau sækist eftir að námið sé nokkuð krefjandi? Sækjast þau eftir að viðskiptamenntun sé hluti af stúdentsprófinu?  Örugglega allt þetta og meira til, en ég held að það væri mjög til ánægjuauka í samfélaginu ef við myndum byggja stefnu á því sem fólk sækist raunverulega eftir en ekki einhverjum hugmyndum sérfræðinga eða fordómum miðaldra karla eða hvað það nú er sem ákvarðanir eru byggðar á. Mér kom í koll hugmynd um viðbragð við þessu sem væri að stofna kraftmikinn bekkjarskóla, með dassi af viðskiptamenntun, öflugu félagslífi og kalla hann Hressó. 

Í öllum þessum dæmum, kannski sérstaklega læknisfræðinni, þá er það vissulega þáttur í eftirspurninni að framboðið er takmarkað. En hvaða máli skiptir það? Ef t.d. það að möguleikar á því að komast í skóla sem hefur þau gæði fram að bjóða sem við Verslo bjóðum er opnari leiðir til þess að aðsóknin að Versló, og svo Hressó líka, minnkar,  og allir vilja komast í Tækniskólann eða eitthvað, þá bara skiptum við aftur um kúrs. Ef við bjóðum upp á nám í læknifræði sem fyllist ekki, þá gætum við boðið fólki frá öðrum löndum að koma og læra hjá okkur, nú eða við bara smá drögum úr framboðinu, og varðandi kostnaðinn þá efa ég það stórlega að raunverulega sé verið að spara nokkuð með því að senda stóra hópa af frábæru námsfólki til Ungverjalands til að læra læknisfræði.

Ég er ekki að tala um einhverja einfeldningslega markaðslausn hérna, heldur lýðræði sem byggir á því að velta fyrir sér raunverulegum tilhneigingum, rannsóknir á þeim (viðfangsefni fyrir félagsvísindafólk) og stefnumótun út frá því. Ég geri mér alveg grein fyrir að það eru einhverjir sem eiga ekki erindi í læknisfræði eða leiklist en langar samt, og það er alveg sjálfsagt að gera strangar kröfur. En munurinn á því að bjóða t.d. 120 pláss á ári í læknisfræði versus núverandi 60 er mjög mikill. Annað er að svona breyting verður ekki gerð á einni nóttu, en ætti að vera hluti af markvissu uppbyggingarstarfi. Hugmyndin um að valið inn í nám á borð við læknisfræði eða leiklist eins og það fer fram í samtímanum sé með einhverjum hætti öruggt, réttlát eða byggt á traustum vísindum stenst ekki nána skoðun.  Að sama skapi þýðir þetta líka að draga verður úr framboði á öðru námi, sem er náttúrulega sorglegt, en þannig er nú lífið bara. 

Að þessu sögðu óska ég nýstúdentum og tíunda bekkingum til hamingju með áfangann og óska þess að sem allra allra flest ykkar finnið ykkur nám og viðfangsefni sem fylla líf ykkar tilgangi og daga ykkar gleði.

Heimaskóli.is

Skóli er merkilegur staður, þar sem við lærum, lifum og leikum. Námið er mikilvægt, en félagslegi þátturinn hefur líka afskaplega mikið að segja.  Að geta ekki lengur farið í skólann sinn er alveg glatað.

En.

Þegar við erum að gera það sem við getum til að námið og skólinn haldi áfram í rafheimum detta mér nokkrir punktar í hug fyrir kennara og nemendur. Kennarar: 

• Ekki missa okkur í verkefnum og tækninýjungum og stöðugum prófum og skilum, halda sig við eðlilegan damp og hugsanlega slaka aðeins á klónni. 
• Gera verkefnin persónuleg og áhugaverð, jafnvel lauma smá kímni með þar sem hægt er. 
• Nota myndir, myndbönd, hljóð og svo framvegis, eftir því sem tæknileg geta leyfir.
• Vera í góðu sambandi við samkennara, vera klár í að peppa og leiðbeina þar sem maður getur.
• Vera vakandi yfir því ef nemendur eru ekki að bregðast við og skila og vera í sambandi við námsráðgjafa og stjórnendur um það. 

Og nemendur:

• Fylgjast vel með, vinna verkefni eins samviskusamlega og gerlegt er.

• Taka þátt í umræðum og vera virk í að láta vita ef t.d. flækjustig þess sem ætlast er til verður of hátt. 
• Vera virk í að vera í sambandi við samnemendur og peppa, leiðbeina og halda uppi stemmingu.  
• Hugsanlega lauma hugmyndum að leiðum að kennurum ef hugmyndir kvikna. 

Og allir að muna

• also this shall pass.

Ofmat

Ég held að íslenskir skólir eigi við ofmatsvanda að etja. Þá alveg sérstaklega framhaldsskólar. Í týpískum áfanga er það þannig að

farið er yfir efnið
unnið er verkefni úr efninu (mat)
prófað er úr efninu í skyndiprófi (mat)
prófað er úr efninu á lokaprófi (mat)

Þannig er hver efnisþáttur þrímetinn á þremur mánuðum.

Þetta er vitaskuld algjölega galið.

Það þarf ekki að gera verkefni úr eða prófa allt, ekki einu sinni einu sinni.

Ef það á að prófa úr efni sem er verið að vinna með í eina önn er nóg að gera það einu sinni (á skyndiprófi eða lokaprófi). Sú hugmynd að það verði að hafa skyndipróf svo nemendur "viti hvernig eigi að taka próf" er fráleit.

Mér leiðist námsmat alveg ofsalega, en ég er ekki endilega á móti því. Mér finnst að kennari ætti fyrst og fremst að ... tja .... kenna. Skondin hugmynd.

Orkan sem fer í að búa til og fara yfir öll þessi endalausu próf og verkefni ætti að vera í að hanna áhugaverðar kennslustundir og námsferla, að hugsa um og sinna velferð nemenda og að sökkva sér í nýjungar og ferska strauma í kennslugreininni sinni.

Það fyndna er að það bað okkur engin um að hafa þetta svona og það er engin sérstök krafa frá neinum að þetta eigi að vera svona... Nemendur kvarta undan alltof miklu álagi, og þetta álag er heimasmíðað af okkur og er ekki að skila neinu í auknu námi hjá krökkunum, hvað þá að þetta geri þau að betri manneskjum.

Ég legg til að hver kennari minnki tímann sem hann ver í mat um 30-50% og nýti hann í eitthvað annað starfstengt, og sjá ég held að menntakerfið verði miklu betra, minni kulnun, betra nám, rólegri kennslustundir og ég veit ekki hvað.

Og svo legg ég til róttæka endurskoðun áfangakerfisins.