rausað um yfirferð og fundi

Las þessa öldungis stórskemmtilegu grein eftir Eddu Kjartansdóttur samkvæmt ábendingu frá Guðrúnu Geirsdóttur, sem er leiðbeinandi minn í mastersnámi. Ég er pínu svona, tja, óþekkur eins og Edda talar um og hef mikla tilhneigingu til að vilja skrifa á svoldið svona, tja, hráan og hressan hátt og halda sterkri persónulegri rödd, en þetta hefur á stundum rekist á akademísk viðmið. Allavega.

Ég er núna á stað í starfi og námi að ég hef ótrúlega mikið að gera og er svona frekar stressaður (ekkert fram úr hófi samt) - en ég fæ þá hugmynd úr lestri á grein Eddu að það að blogga ekki sé ekki rétt viðbragð og að með því að koma hérna frá mér hráum og hressum texta í svona smá gusum geti ég náð ákveðnum fókus bæði sem kennari og meistaranemi. Pæling.

Jæja, það eru nokkrir hlutir sem plaga kennara í starfi þeirra, og ég finn vel fyrir þeim á eigin anda núna. Tvennt verður tekið fyrir hér.

1) Yfirferð á verkefnum og ritgerðum. Ég er núna í miðju kafi að fara yfir hauga af ritgerðum í Ens103 og svo í Ens503. Þetta er mikil vinna, á köflum ekki óskemmtileg, en býsna krefjandi varðandi einbeitingu og aðferðafræði. Ég er núna í fyrsta skipti á ævinni að fara alfarið rafrænt yfir ritgerðir, og ég er ekki að nota Track Changes í Word. Sú aðferð er reyndar mjög góð, en, nýja leikfangið sem við erum komin með sem heitir Turn-it-in gerir yfirferðina (að mínu mati) mun þægilegri. Í fyrsta lagi þá tékkar forritið allan ritstuld af (mikill kostur), en í annan stað bíður það upp á mjög þægilegar leiðir til að setja inn athugasemdir og býður upp á að setja ínn matskerfi sem maður notar til að gefa einkunn í beinni útsendingu. Nemendur hafa svo aðgang að yfirferð um leið og henni er lokið. Það tekur langan tíma að fara yfir 110 ritgerðir, en hér er tæknin mjög hjálpleg og mæli ég eindregið með að nota svona græjur - Word og Excel ef ekki býðst Turn-it-in. Ég vil svo nefna líka að ég hef ákveðna mínímalíska sýn á yfirferð - benda nemendum á það sem betur má fara, en ekki setja á langar tölur og missa sig í nákvæmninni. Ég velti líka fyrir mér hvort við séum þegar í framhaldsskólanum að setja fólki of þröngar skorður með því að setja inn strangar formkröfur (sbr. hænuna og spurningamerkið) , eða hvort að það sé mikilvægt að negla formin niður áður en fólki er sleppt lausu. Ég hallast að því að vera frjálsari og gefa tauminn lausari, og geri það t.d. í fjarnámsnámskeiðunum mínum, en er að miklu leyti algjörlega einn í eyðimörkinni með slík viðhorf þar sem ég vinn svona frá degi til dags....

2) Fundir. Já, þeir eru unaður. Viðfangsefni meistararitgerðar minnar áætlaðrar er lýðræði. Ég beini þar sjónum m.a. að svokölluðu rökræðulýðræði. Nú er mín reynsla af fundum og samskiptum á hinum ýmsu vettvöngum því miður sú að rökræðan lúti mjög í lægra haldi fyrir örðum formum. Mjög algengur varíantur er það sem kalla mætti tilkynninga og tilskipana samkoma, þar sem hópi fólks er tilkynnt að þetta og hitt hafi verið ákveðið og girt fyrir að spurt sé eða hnýtt í ákvarðanir með því að byrja á að segja að 'þetta verður stuttur fundur' og fundurinn þá hafður í lok vinnudags. Því miður er það svo þannig að þar sem opnað er fyrir umræður fara þær út í mein- og gífuryrði þar sem samskiptin breytast í blammeringar og þegar verst lætur í persónulegar svívirðingar. Þessi síðari gerð er óalgengari, en ég hef þó upplifað eitthvað í þessa veru ótrúlega oft undanfarið - og þetta eru fundir á vettvöngum þeirra sem eiga að vera að leiða æskulýðin inn í rökræðulýðræði framtíðarinnar. Úff.

Niðurstaða mín er sú að yfirferðarmálin séu í farsælli farvegi en fundirnir og við skyldum hætta að funda og einbeita okkur að yfirferð. Nei. Niðurstaða mín er sú að það þurfi strax að efla af miklum móð þjálfun í rökræðum og almennilegum samskiptaháttum í hópum, meðal barna, unglinga, háskólanema, kennara, háskólamanna o.s.frv. Hagnýt heimspeki getur orðið hluti slíkrar viðleitni, en jafnframt held ég að það þurfi líka að hugsa um einhverjir leiðir til að fólk nái tökum á eigin egói og nái að skilja það eftir við dyr fundarsalarins, eða að hemja bólgutendensa þess og ofurviðkvæmni meðan á fundum stendur. Benda má t.d. á búddíska hugleiðslu og andlegar æfingar stóumanna í þessu samhengi, algjörlega djóklaust.

Spuni um grunnþætti

Sat í dag með fullt af áhugasömu og skemmtilegu fólki á smá vinnustofu um grunnþættina. Nú hef ég hafið vinnu við mastersverkefni um lýðræði og er þess vegna hálfgerður lýðræðisnörd - en almennt séð sýnist mér að í grunnþáttapælingunni almennt sé fólgið margt af því sem ég myndi vilja skrifa upp á sem mína grunn menntahugsjón. Þar kemur inn t.d. pælingin um óbeint nám, um að nemandinn sé í forgrunni, þverfagleg vinnubrögð og vinnu kennarans og skólafólks sem skapandi listrænt viðfangsefni.

Ég rek mig samt á það og veit að margir félagar mínir í stéttinni eru einfaldlega ekki á þessari línu. Kennslugreinin og innihald hennar er fyrir stórum hluta kennara slík þungamiðja starfsvitundar þeirra að ég hugsa að grunnþættirnir eigi engan séns. Þá má líta á það að sköpun eða lýðræði sem eitthvað sem mögulega gæti flotið með, og þá hugsanlega að skaðlausu; en það skiptir engu máli samanborið við þekkingu á diffrun í viðtengingarhætti þátíðar á þörungagenum.

Ég ætla heldur ekki að halda því fram að þekking á frumum, sagnmyndum og stærðfræðiaðferðum sé ekki mikilvæg; en hins vegar held ég að sú fremur einhliða nálgun á alla þekkingu, kennslu og námsmat sem þekkingu og umsýslu harðra þekkingarbúta sé úr sér gengin og grunnþættirnir geti verið vegvísir inn í nýjan skólaheim.

sjálfsmyndir kennara

bóndi, leikskólakennari, sérfræðingur í velferðarráðuneytinu, vísindamaður hjá CERN, afleiðugreinir hjá Íslandsbanka, grunnskólakennari, kafari, leyniskytta, bakari, hjúkrunarfræðingur, einræðisherra, listamaður, forritari, svæfingalæknir....

Hvaða stétt er það sem við framhaldsskólakennarar tengjum okkur helst við í sjálfsmynd okkar? Hef heyrt því fleygt að mörgum framhaldsskólakennurum finnst þeir ekki eiga samleið með t.d. leikskólakennurum, og þá eru þeir sennilega frekar með hugann hjá félögum okkar hjá CERN, velferðarráðuneytinu (á það ekki annars að vera með litlum?) og Íslandsbanka.

Ég persónulega er frekar væmin týpa og lít á grunnskóla- og leikskólakennara sem þær stéttir sem ég eigi helst samleið með: og að svo eigum við öll saman að öllu leyti helst að finna okkur samleið með listamanninum; skólastarf er að mínu mati skapandi starf og mér finnst það gott og notalegt að hugsa um það þannig.

Reyndar finnst mér samt bóndatenginin líka áhugaverð; og í þeirri líkingu er þá líklega litið á nemendur sem búfénað..... (manni þykir vænt um greyin en sendir þau samt í sláturhúsið).

upplifun, innlifun og virkni

Ég er með það á heilanum um þessar mundir (og hef haft um skeið) að nýta spunaspil i kennslu og hef feimnislega verið að prófa mig áfram með það. Þessi pæling tengist því sem mér finnst mikilvægt það er að auka virkni nemenda og þátttöku í eigin námi. Margvíslegar og ýmsar aðferðir aðrar eru til til að gera þetta, mikil ósköp, og ég hef prófað margt í þeim efnum, stundum með góðum árangri, stundum síðri.

Ég held að virkni hljóti að einhverju leyti að felast í upplifun og innlifun. Ég er þess nokkuð viss að tungumálanám verður best við þær aðstæður að maður upplifi eitthvað og sökkvi sér í það og orðin og málið tengjast inn í net upplifunarinnar og mynda síðan þekkingu og færni til frambúðar. Próf og eyðufyllingar gera þetta kannski fyrir suma, en ekki alla.

Ég hef þá skoðun að samræður, sögur og leikir séu besti farvegur sem í boði er. Spunaspilin hafa þann dásamlega eiginleika að vera þetta allt í senn. En eins og þau liggja fyrir hafa þau ýmsa ágalla - áskorunin er að sníða þá af og skapa kröftugt, frumlegt og nýstárlegt tæki til náms; upplifunar, innlifunar og virkni!

Sudbury Valley skólarnir

Þegar velt er upp valkostum og möguleikum varðandi nýjungar og breytingar í menntamálum og skólum er mikilvægt að skoða raunveruleg dæmi um starf sem er öðruvísi. Á Íslandi eru mest áberandi skólarnir sem starfa utan alfaraleiðar (ef svo má að orði komast) Waldorf skólarnir og svo Hjallastefnuskólarnir. Margt er áhugavert og virðingarvert í báðum þessum stefnum. Eitt atriði hefur þó alltaf farið í taugarnar á mér, og það er þessi hugmynd að banna leikföng. Svona breið og skýr höft yfir eitthvað ákveðið svið mannlegrar tilveru finnst mér afar dularfull og á bágt með að skilja þau rök sem þó eru sett fram hér. Þar sem þetta eru ekki fræðileg skrif ætla ég ekki að taka þetta atriði lengra hér - hefði þó gaman af athugasemdum og umræðum um þetta sérkennilega leikfangabann....

Í rannsóknum mínum og pælingum um víðnetið um fjölbreytilega og ólíka starfshætti þá virðist mér að ein hreyfing, byggð á ákveðnum skóla, sé einna áhugaverðust og áhrifaríkust. Þetta eru Sudbury Valley skólarnir. Slíkir skólar eru starfandi víða um heim og fræðast má um þá í þessu myndbandi og myndböndunum sem á eftir koma. Þessir skólar eru svokallaðir lýðræðisskólar (democratic schools) og byggja í grunninn á algjöru lýðræði og frelsi. Það er ekkert námsefni, engin stundaskrá, engin bjalla, engir kennarar.... bara hús, aðstaða, hópur nemenda og starfsmanna. Ef nemendur vilja sofa - þá sofa þeir - ef þeir vilja læra stærðfræði þá mynda þeir hóp og því er reddað, ef þeir vilja spila tölvuspil þá gera þeir það. Ákvarðinir um öll mál eru tekin á sameiningu, og um öll vafamál er dæmt í rétti sem skipaður er nemendum og starfsmönnum til jafns. Engin próf, einingar eða neitt slíkt. Þegar nemandi lýkur skóla þá semur hann kynningu um það sem hann hefur fengist við árin í skólanum og kynnir fyrir nefnd annarra nemenda og starfsmanna. Einn nemandi hefur í sögu skólans verið felldur við slíka athöfn.

Þessir skólar eru áhugaverðir fyrir að vera mjög skýr valkostur og fyrir það að þeir virðast vera í hægri sókn. Ekki er hægt að fullyrða um nákvæmlega hversu snjallt slíkt fyrirkomulag væri almennt í skólum, en hins vegar er spurning hvort hægt væri að finna milliveg. Líklega eru skólar víða hérna á Íslandi einmitt að leita sliks millivegar, og ég er á þvi að þar sem við erum komin með grunnstoð í námskrá sem heitir lýðræði og mannréttindi þurfum við að fara að taka skref í þessar áttir og spá í kost og löst á þessum aðferðum. Það er engin leið að yppta öxlum og hafa enga skoðun, þetta eru róttækir og allt allt öðruvísi skólar og lífshættir en við eigum að venjast - og sú bjartsýna og hlýja skoðun á eðli mannsins sem slíkt starf byggir á höfðar mjög sterkt til mín. Og leikföng eru ekki bönnuð (ekki heldur Facebook ef út í það er farið..... )

Róttæk kennslufræði, með lókal og mjög torskilinni lokasetningu

Jæja, sumarfríi lokið og kennarinn og menntavísindanemandinn ég kominn í gang .... hóstandi mögulega.... ég fór í gær á skemmtilega vinnustofu í Róttæka sumarháskólanum um róttæka kennslufræði hjá Ingólfi Gíslasyni. Mikið grín og gaman (ekki beint) - en vissulega áhugavert og upplýsandi, bæði fyrir það sem Ingólfur sagði (og sagði ekki) og líka fyrir viðbrögð og þátttöku áheyranda. Af þeim lærði ég að
-róttæklingar hafa skemmtilega sýn á köflum
-latent íhaldsemi skólafólks er ótrúlega lífseig
-róttæklingar eru sumir hverjir afskaplega illa jarðtengdir

...galli var á fundinum, að mati lokaspyrjenda, að Ingólfur bauð ekki upp á lausnir en bara spurningar. Ég er nú að vísu ekki alveg sammála, eða, öllu heldur, tel ég að það kom fram mjög konkret og ákveðin hugmynd um róttækni og hvernig hún getur birst í afstöðu til menntunar. Ég hugsa að það sem sé róttækt varðandi kennslufræði skilið sem e.k. pælingar um kennsluaðferðir o.s.frv. sé að bjóða ekki upp á einhverjar töfralausnir og höfða til sjálfræðis kennara og nemenda. En, líkt og Ingólfur sagði margoft þá getur ákveðin fræðileg dýpt veitt ákveðna frelsun eða sýn. Hans dæmi var aðallega algebra, en ég held að kenningar úr félagsvísindum og heimspeki sem hann var líka að beita geri nefnilega nákvæmlega það - og þannig varð þessi vinnustofa, að mínu mati, óvenjulegt dæmi (afar) í því að hún gerði það sem hún boðaði.

Skilst þetta kannski illa?

Hmm.....

Jæja, hugtök eins og 'táknrænn auður' og 'firring' eru ekki auðveld frekar en (.........) úr algebrunni, en þegar þau verða töm þá hjálpa þau okkur að skilja okkur sjálf og samfélagið - og þegar best lætur þá setja þau okkur í þá stöðu að geta gagnrýnt þau sjálf. Þannig er það t.d. ekki augljóst að besta leið þess sem vill vera róttækur og er kennari að kasta allri hefðbundinni kennslu og prófum fyrir róða - t.d. algebru - heldur þarf hann að vinna með það. Hjálpa nemendum sínum til að komast áfram í heiminum eins og hann er.... og í þessu þá virkar það þannig að staða kennara sem er með nemendur sem ströggla og eru úr lágstétt þá er það hans verkefni að efla táknrænan auð þeirra (Stand and Deliver) en verkefni hins kennarans (mín t.d.) er að gera forréttindanemendur gagnrýna á táknrænan auð þeirra og efla þau á öðrum sviðum .... því miður er það kannski þannig að þessu er oft þveröfugt farið....

Hmmm.... svo fannst mér línan um að próf væru leið til að breiða yfir og gera mismunun fólks náttúrulega alveg brilljant.

Ég átta mig á að þetta kann að virðast torskilið. Bendi svo á að Feyerabend vitnar líka í Lenín fremst í Against Method - raunar vitnar hann í spássíukrot Leníns í eintaki hans af Sögu Mannsandans eftir Hegel.

Guðrún Halldórsdóttir

Guðrún Halldórsdóttir, sú stórmerkilega skólamanneskja er dáin. Ég vann af og á hjá henni í all mörg ár í Námsflokkunum og verður hún að teljast stór áhrifavaldur í afstöðu minni til menntunar og lífsins almennt. Skrifborð Guðrúnar þar sem rétt glitti í hana gegnum alskyns skjalabunka, matarumbúðir (og fyrstu ár reykjarmökk, sem þó stafaði hvorki frá henni né mér) og var heili og hjarta skólans í senn. Guðrún gat verið að rýna í skjöl og pæla í einhverjum ráðum til að eiga við hina aðskildustu embættisaðila þegar hún skyndilega bryddaði upp á umræðum um tilgang lífsins, gildi ólíkra uppeldis- eða matreiðsluaðferða; og samstundis urðu allir viðstaddir (skrifstofufólk, kennarar, nemendur, húsverðir) þátttakendur í einhverjum stórmerkilegum samræðum (sem lauk svo jafnskyndilega og þær hófust án niðurstöðu, enda niðurstöður ofmetnar).

Guðrún var mikilvirkur jafnréttissinni og óbilandi í trú sinni á réttlátara þjóðfélag, hvort sem það tengdist jafnrétti kynjanna eða réttindum verkafólks, og ég held að saga hennar geti verið mikill innblástur öllum þeim sem glíma við skrifblindu, hún lét það smávandamál sko aldeilis ekki stöðva sig!

Það sem upp úr stendur í minningum mínum af Námsflokkunum er sú ótrúlega og fjölbreytilega reynsla af magnaðri mannlífsflóru þar sem allir voru jafnir (nema að vísu þá réð Guðrún nú, svona mestan partinn .... ) og allir voru með það á hreinu að starfið sem við unnum var gott starf (þó okkur sumum fyndist kannski að stundum mætti hagræða einu og öðru í leiðunum sem valdar voru.... ) - þar sem aldrei var langt í hláturinn og þar sem maður gat aldrei verið alveg viss um hvað kæmi næst.

Heimurinn er alveg örugglega betri staður fyrir það að hafa átt Guðrúnu, ég er alveg örugglega betri maður fyrir að hafa verið svo lánsamur að kynnast henni. Blessuð sé minning hennar.